Việc đưa tiếng dân tộc thiểu số (DTTS) vào giảng dạy trong hệ thống giáo dục không chỉ nhằm bảo tồn ngôn ngữ mà còn góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của các cộng đồng DTTS. Tuy nhiên, quá trình triển khai môn học này tại các địa phương như Ninh Thuận và Bình Thuận đang gặp nhiều thách thức, đòi hỏi nỗ lực chung từ ngành giáo dục và toàn xã hội.
Đồng thuận từ học sinh đến phụ huynh
Ở nhiều địa phương, tiếng DTTS đã trở thành một phần trong chương trình giảng dạy chính thức. Tại huyện Ninh Hải (Ninh Thuận), học sinh như em Lưu Thái Tuyết (12 tuổi) không chỉ đọc và viết tốt tiếng Chăm mà còn mong muốn tiếp tục được học ngôn ngữ này ở các cấp học cao hơn để không quên tiếng mẹ đẻ.
Phụ huynh như bà Nguyễn Thị Thanh Nga cũng rất đồng tình với việc dạy tiếng Chăm. Bà cho biết, nhờ các tiết học tiếng Chăm tại trường, không chỉ học sinh mà cả gia đình, từ ông bà đến cha mẹ, đều có cơ hội học hỏi thêm cách đọc, viết. Nhà trường còn quay video tiết học và gửi về cho phụ huynh qua Zalo, giúp gia đình theo dõi và hỗ trợ con em mình học tập.
Theo cô Nguyễn Thị Trang, Hiệu trưởng Trường Tiểu học – THCS Mai Thúc Loan (Ninh Hải), việc kết hợp giữa giảng dạy tại trường và hỗ trợ từ gia đình qua video đã giúp học sinh cải thiện đáng kể kỹ năng ngôn ngữ.
Khó khăn trong công tác dạy và học tiếng DTTS
Dù đạt được những kết quả đáng khích lệ, quá trình dạy học tiếng DTTS vẫn gặp nhiều thách thức:
- Thiếu sách giáo khoa và tài liệu giảng dạy:
Nhiều trường học vẫn phải sử dụng sách cũ do sách giáo khoa mới chưa được ban hành. Điều này gây ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy. - Hạn chế về biên chế giáo viên:
Tiếng DTTS là môn học tự chọn trong Chương trình GDPT 2018, nên nhiều trường không được bố trí đầy đủ biên chế giáo viên. Tại Trường Tiểu học – THCS Mai Thúc Loan, nhà trường phải giảm tiết ôn tập của khối tiểu học để ưu tiên dạy tiếng Chăm, dẫn đến áp lực lớn cho cả giáo viên và học sinh. - Khó khăn trong đào tạo đội ngũ giáo viên:
Tại huyện Bắc Bình (Bình Thuận), giáo viên dạy tiếng DTTS còn hạn chế về năng lực và ít tham gia các hội thi giáo viên dạy giỏi. Một số giáo viên gặp vấn đề sức khỏe, khiến việc sắp xếp giảng dạy trở nên khó khăn. - Ngôn ngữ pha tạp:
Trong thực tế, tiếng Chăm và tiếng Raglai bị pha trộn với các ngôn ngữ khác, khiến học sinh khó áp dụng kiến thức học được vào giao tiếp hàng ngày.
Giải pháp tháo gỡ khó khăn
Để duy trì và phát triển dạy học tiếng DTTS, cần triển khai đồng bộ các giải pháp sau:
- Phát triển sách giáo khoa và tài liệu:
Theo ông Nguyễn Văn Thanh, Phó Vụ trưởng Giáo dục dân tộc (Bộ GD&ĐT), sách giáo khoa tiếng DTTS đã được biên soạn và sẽ sớm được in ấn, cấp phát trong năm tới. Việc chuẩn hóa tài liệu giảng dạy là bước đầu tiên để nâng cao chất lượng giáo dục. - Đào tạo và bồi dưỡng giáo viên:
Các địa phương cần tạo cơ chế khuyến khích giáo viên DTTS học thêm văn bằng 2 hoặc chứng chỉ liên quan. Đồng thời, cần tổ chức các chương trình đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực, đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá. - Tăng cường cơ sở vật chất:
Việc ứng dụng công nghệ thông tin, như quay video bài giảng hoặc sử dụng phần mềm hỗ trợ học tập, sẽ giúp nâng cao hiệu quả dạy học. - Phát triển chương trình đào tạo giáo viên:
Bộ GD&ĐT cần định hướng các trường đại học mở mã ngành đào tạo giáo viên tiếng DTTS theo hướng liên môn để đảm bảo phù hợp với nhu cầu việc làm và nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên. - Đẩy mạnh truyền thông và nâng cao nhận thức:
Cần đẩy mạnh tuyên truyền để phụ huynh và cộng đồng hiểu rõ tầm quan trọng của việc dạy tiếng DTTS trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa và tạo cơ hội học tập cho thế hệ trẻ.
Giá trị của việc dạy tiếng DTTS: Bảo tồn văn hóa và phát triển bền vững
Việc dạy tiếng DTTS không chỉ giúp học sinh giữ gìn ngôn ngữ mẹ đẻ mà còn góp phần bảo tồn di sản văn hóa của cộng đồng. Như ông Nguyễn Văn Thanh nhận định, đây là nhiệm vụ quan trọng để bảo tồn và phát triển văn hóa DTTS, đồng thời xây dựng nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của các dân tộc thiểu số.
Việc dạy học tiếng Chăm và tiếng Raglai tại Ninh Thuận, Bình Thuận là minh chứng rõ nét cho sự quyết tâm của ngành giáo dục trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy tiếng DTTS. Tuy nhiên, để duy trì và phát triển, cần sự hỗ trợ và đầu tư từ các cấp, ngành cùng sự đồng lòng của toàn xã hội.
Kết luận
Dạy và học tiếng DTTS không chỉ là trách nhiệm của ngành giáo dục mà còn là nhiệm vụ của cả cộng đồng. Bằng việc cải thiện chương trình, nâng cao năng lực giáo viên và tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình, giáo dục tiếng DTTS sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa và nâng cao chất lượng sống của cộng đồng dân tộc thiểu số.