Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, một trong những giải pháp quan trọng là chuyển mạnh giáo dục từ trang bị kiến thức sang dạy kỹ năng, cách học, cách tư duy. Điều này không chỉ giúp học sinh tự chủ trong học tập mà còn chuẩn bị sẵn sàng nguồn nhân lực có tư duy sáng tạo, thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của khoa học, công nghệ.
Phát triển tối đa nội lực người học từ bậc tiểu học
Bà Đào Thị Hường, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Bắc Giang, cho biết các trường tiểu học trong tỉnh đang thực hiện tốt định hướng chuyển từ dạy kiến thức thuần túy sang phát triển kỹ năng tư duy và cách học theo Chương trình GDPT 2018.
- Giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn tổ chức, hỗ trợ học sinh tự học, rèn luyện tư duy phản biện, giải quyết vấn đề.
- Học sinh không thụ động tiếp thu mà chủ động khám phá, đặt câu hỏi và tìm tòi kiến thức mới.
- Kết hợp giữa học cá nhân và học hợp tác, khuyến khích học sinh thảo luận, chia sẻ và hỗ trợ nhau.
Để làm được điều này, Bắc Giang đã triển khai đồng bộ các giải pháp:
- Tăng cường ứng dụng công nghệ trong dạy học, khai thác các nguồn học liệu số, thí nghiệm ảo, bài giảng e-learning.
- Đổi mới sinh hoạt chuyên môn, kết hợp trực tiếp và trực tuyến, kết nối liên tỉnh, xuyên quốc gia để nâng cao chất lượng giảng dạy.
- Thực hiện 6 mô hình giáo dục đổi mới, gồm: thư viện thân thiện, dạy tiếng Anh – Tin học, giáo dục STEM, kỹ năng công dân số, kỹ năng bơi lội, và giáo dục lao động – sản xuất.
- Tập trung đào tạo giáo viên đạt chuẩn, xây dựng đội ngũ cốt cán để hỗ trợ đồng nghiệp trong đổi mới phương pháp dạy học.
Đa dạng hóa phương pháp dạy học ở phổ thông
Theo bà Nguyễn Thúy Hà, Giám đốc Sở GD&ĐT Đồng Tháp, giáo dục mầm non đóng vai trò nền tảng trong phát triển tư duy sáng tạo:
- Trẻ 3 – 5 tuổi được hướng dẫn học qua chơi, trải nghiệm thực tế, khuyến khích đặt câu hỏi và tìm tòi câu trả lời.
- Phát triển tư duy logic, phản biện thông qua các trò chơi và hoạt động sáng tạo.
Ở bậc phổ thông, Chương trình GDPT 2018 giúp học sinh làm chủ kiến thức, vận dụng vào thực tế, định hướng nghề nghiệp sớm.
Đồng Tháp đã triển khai:
- Đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá, từ đánh giá kiến thức thuần túy sang đánh giá năng lực tư duy, khuyến khích sáng tạo.
- Tăng cường giáo dục STEM, giáo dục tích hợp và trải nghiệm thực tế.
- Tổ chức hoạt động ngoại khóa, hội thảo chuyên môn, kết nối trường học với thực tiễn sản xuất và nghiên cứu.
- Chuyển đổi số, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ trong dạy học và quản lý giáo dục.
Tuy nhiên, để thực hiện hiệu quả, Đồng Tháp đề xuất:
- Hoàn thiện cơ chế hỗ trợ giáo viên trong điều kiện thiếu biên chế.
- Tăng cường bồi dưỡng giáo viên theo hướng phát triển năng lực sáng tạo.
- Thực hiện sắp xếp lại hệ thống trường lớp, đảm bảo chất lượng giáo dục toàn diện.
Đào tạo đại học: Chuyển từ truyền thụ kiến thức sang khai phóng tư duy
PGS.TS Nguyễn Thanh Chương, Chủ tịch Hội đồng Trường ĐH Giao thông Vận tải, nhận định:
- Đào tạo đại học cần tập trung vào phát triển tư duy độc lập, giúp sinh viên giải quyết vấn đề thay vì chỉ tiếp thu kiến thức thụ động.
- Các trường đại học đã tiếp cận phương pháp giảng dạy tiên tiến, như CDIO (Conceive – Design – Implement – Operate), giúp sinh viên hình thành ý tưởng, thiết kế, thực hiện và vận hành.
- Ứng dụng công nghệ số vào giảng dạy, kết hợp thực tế ảo, thí nghiệm mô phỏng để nâng cao hiệu quả học tập.
Tuy nhiên, các trường đại học vẫn gặp nhiều thách thức:
- Hạn chế đầu tư cơ sở vật chất cho thực hành, thí nghiệm, nhất là với các trường kỹ thuật.
- Chưa có chính sách đặt hàng đào tạo nhân lực phù hợp với nhu cầu thị trường, dẫn đến mất cân đối giữa các ngành nghề.
Giải pháp đổi mới giáo dục đại học
- Xác định rõ vai trò của đào tạo đại học trong việc phát triển nhân lực sáng tạo, có tư duy khai phóng.
- Đổi mới chương trình đào tạo, tích hợp kỹ năng thực hành, giải quyết vấn đề vào quá trình học.
- Đẩy mạnh hợp tác giữa nhà trường – doanh nghiệp, đảm bảo sinh viên có cơ hội thực tập và làm việc thực tế.
- Tăng cường đầu tư từ Nhà nước, đặt hàng đào tạo nhân lực theo nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội.
Kết luận
Để giáo dục thực sự trở thành động lực phát triển quốc gia, cần chuyển mạnh từ truyền thụ kiến thức sang dạy cách học, cách tư duy ở tất cả các cấp học.
- Bậc tiểu học: Tập trung phát triển kỹ năng tự học, tư duy phản biện, kết hợp giữa học cá nhân và hợp tác nhóm.
- Bậc phổ thông: Mở rộng giáo dục trải nghiệm, STEM, đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá.
- Bậc đại học: Chú trọng đào tạo khai phóng, sáng tạo, kết hợp thực hành và lý thuyết.
Sự chuyển đổi này đòi hỏi đầu tư mạnh mẽ từ Nhà nước, sự đổi mới của các cơ sở giáo dục và sự chủ động của người học, nhằm đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao trong kỷ nguyên phát triển mới.