Nhiều Quốc Gia “Mạnh Tay” Với Dạy Thêm Trái Phép: Đảm Bảo Công Bằng Giáo Dục Hay Làm Khó Người Dạy?

Dạy thêm, học thêm – hoạt động tưởng chừng đơn giản – đang trở thành chủ đề nóng ở nhiều quốc gia trên thế giới. Khi nhu cầu học tập tăng cao, dạy thêm đã phát triển thành một ngành công nghiệp trị giá hàng tỷ đô la, đặc biệt tại các quốc gia có nền giáo dục cạnh tranh khốc liệt. Tuy nhiên, song song với sự phát triển ấy là làn sóng siết chặt quản lý, thậm chí cấm hoàn toàn việc dạy thêm trái phép nhằm đảm bảo công bằng trong giáo dục và tránh áp lực quá tải cho học sinh.

Trung Quốc – Dạy thêm học thêm bị kiểm soát chặt chẽ

Là quốc gia đông dân nhất thế giới, Trung Quốc có thị trường dạy thêm khổng lồ. Tuy nhiên, kể từ tháng 8/2021, nước này đã ban hành loạt quy định nhằm kiểm soát ngành dạy thêm ngoài giờ học, đặc biệt với các môn học văn hóa.

Quy định nghiêm ngặt bao gồm:

• Các tổ chức dạy thêm học thuật buộc phải chuyển sang hình thức phi lợi nhuận.
• Không được tổ chức lớp học thêm vào cuối tuần, ngày lễ hay sau 21h.
• Cấm dạy trước chương trình, không sử dụng tài liệu giáo dục nước ngoài.

Tháng 9/2023, Bộ Giáo dục Trung Quốc tuyên bố xử phạt đến 100.000 NDT (khoảng 350 triệu VNĐ) đối với các tổ chức dạy thêm không giấy phép. Đến đầu năm 2024, Dự thảo Quy định về Quản lý Đào tạo ngoài trường tiếp tục được đưa ra lấy ý kiến, phân biệt rõ giữa dạy thêm học thuật và không học thuật, yêu cầu các dịch vụ online cũng phải có giấy phép cấp tỉnh.

Đáng chú ý, Trung Quốc còn yêu cầu dạy thêm học thuật phải hoạt động dưới mô hình phi lợi nhuận, thể hiện quyết tâm triệt để kiểm soát hoạt động giáo dục ngoài công lập.

Triều Tiên và Cuba – Dạy thêm bị coi là vi phạm pháp luật

Ở hai quốc gia có hệ thống giáo dục tập trung mạnh mẽ là CHDCND Triều Tiên và Cuba, mọi hình thức dạy thêm tư nhân đều bị cấm tuyệt đối.

Triều Tiên:

• Mọi hình thức gia sư tư nhân đều bất hợp pháp.
• Chính quyền xem dạy thêm là hành vi gây bất bình đẳng và phá hoại hệ tư tưởng tập thể.
• Trường hợp vi phạm bị xử lý nghiêm khắc, như trường hợp tại Chongjin cuối tháng 4/2024: hai phụ nữ bị kết án 6 tháng lao động khổ sai vì dạy thêm toán tại nhà.

Cuba:

• Giáo dục tư nhân, bao gồm dạy thêm, là hoàn toàn bất hợp pháp.
• Chính phủ coi giáo dục là dịch vụ công cộng, nên phải do nhà nước cung cấp nhằm đảm bảo bình đẳng trong tiếp cận.

Singapore – Cho phép có kiểm soát chặt chẽ

Dù không cấm hoàn toàn, Singapore áp dụng các quy định nghiêm ngặt với hoạt động dạy thêm:

• Trung tâm dạy thêm từ 10 học sinh trở lên phải đăng ký với Bộ Giáo dục.
• Giáo viên phải có lý lịch và chứng chỉ sư phạm rõ ràng, không vi phạm pháp luật hoặc chuẩn mực đạo đức.
• Dạy thêm trong trường được tổ chức miễn phí, nhằm hỗ trợ học sinh yếu kém chứ không thương mại hóa.

Giáo viên biên chế tại trường công được phép dạy thêm tối đa 6 giờ/tuần, không cần xin phép, nhưng phải cam kết không ảnh hưởng công việc chính.

Nhật Bản – Khuyến khích giáo dục chính quy, không cổ vũ dạy thêm thương mại

Tại Nhật Bản, giáo viên được phép mở lớp học thêm, nhưng phải được sự đồng thuận của hiệu trưởng, và không khuyến khích dạy ngoài nhà trường do lo ngại về xung đột lợi ích, cơ hội không công bằng cho học sinh.

Thay vào đó, giáo viên thường tổ chức câu lạc bộ và hoạt động ngoại khóa, kết hợp phát triển năng lực và học tập, mang tính cộng đồng hơn là thương mại.

Hàn Quốc – Hợp pháp hóa nhưng đối mặt áp lực học tập cao

Trái với Trung Quốc, Hàn Quốc cho phép dạy thêm có điều kiện. Các trung tâm học thêm tại đây được gọi là hagwon, được cấp phép hoạt động minh bạch.

• Tính đến tháng 5/2023, thủ đô Seoul có hơn 24.000 hagwon – gấp 3 lần số cửa hàng tiện lợi.
• 78,3% học sinh Hàn Quốc học thêm, theo thống kê năm 2023.

Hagwon trở thành một phần không thể thiếu của hệ thống giáo dục Hàn Quốc, giúp học sinh chuẩn bị thi cử và vượt trội về năng lực. Tuy nhiên, hệ lụy kéo theo là áp lực thi cử lớn, chi phí học thêm cao, gây gánh nặng tài chính cho gia đình và tăng bất bình đẳng trong giáo dục.

Để đối phó, Bộ Giáo dục Hàn Quốc đã có động thái tích cực như loại bỏ các “câu hỏi sát thủ” khỏi đề thi đại học – vốn là lý do khiến học sinh phải học thêm liên tục ngoài chương trình chính khóa.

Juku tại Nhật Bản – Trung tâm học thêm phát triển mạnh song gây tranh cãi

Tương tự hagwon, Nhật Bản cũng có hệ thống trung tâm juku phát triển mạnh mẽ:

• Năm học 2021–2022: 6.000 trung tâm, với hơn 11.500 cơ sở đăng ký.
• 14,5 triệu học sinh tham gia, doanh thu đạt hơn 1.100 tỷ yên.

Juku không chỉ dạy các môn học chính khóa mà còn mở rộng sang lĩnh vực như nghệ thuật, thể thao… đáp ứng nhu cầu cá nhân hóa của học sinh. Tuy nhiên, theo các nghiên cứu học thuật, juku bị chỉ trích vì:

• Tăng gánh nặng tâm lý cho học sinh.
• Tạo ra bất bình đẳng giữa học sinh giàu – nghèo.
• Làm mất cân bằng giữa giáo dục chính quy và học thêm thương mại.

Mục tiêu chung: Công bằng giáo dục – Giảm áp lực học tập

Dù cách tiếp cận khác nhau, điểm chung trong chính sách của nhiều quốc gia là bảo đảm tính công bằng trong giáo dục, giảm thiểu áp lực học tập và hạn chế thương mại hóa giáo dục.

Kết luận: Siết chặt hay nới lỏng – Cần hài hòa giữa chất lượng và công bằng

Dạy thêm không hoàn toàn tiêu cực. Trong một số bối cảnh, đó là giải pháp hỗ trợ học sinh yếu, tăng cường năng lực cho học sinh khá giỏi. Tuy nhiên, khi hoạt động này trở nên thương mại hóa, mất kiểm soát, nó có thể gây áp lực tâm lý, tạo bất bình đẳng, thậm chí vi phạm pháp luật.

Việc nhiều quốc gia “mạnh tay” với dạy thêm trái phép là nỗ lực nhằm tạo ra một môi trường giáo dục công bằng, chất lượng và lành mạnh hơn. Tuy nhiên, để đạt được điều đó, không chỉ cần đến chính sách quản lý chặt chẽ, mà còn phải thay đổi từ tư duy xã hội, cách tổ chức giáo dục chính quy, giảm áp lực thi cử và tạo điều kiện học tập bình đẳng cho mọi đối tượng học sinh.