Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, việc đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu kinh tế số, công nghệ số và công nghiệp vi mạch – bán dẫn trở thành một nhiệm vụ cấp thiết. Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã bổ sung nhiều mã ngành mới vào chương trình đại học và sau đại học, trong khi các trường đại học trên cả nước chủ động triển khai chương trình đào tạo gắn liền với thực tiễn, hợp tác với doanh nghiệp, mở ra hướng đi bền vững cho thế hệ sinh viên tương lai.
Đi Tắt Đón Đầu: Từ Vi Mạch Đến An Ninh Mạng
Thúc đẩy đào tạo vi mạch – bán dẫn: Cơ hội và thách thức
Năm 2024, trước cơ hội hấp dẫn từ thị trường nhân lực vi mạch bán dẫn, nhiều trường đại học tại Việt Nam đã mở thêm mã ngành và chương trình đào tạo chuyên sâu trong lĩnh vực này. Đặc biệt, tại khu vực miền Trung, thành phố Đà Nẵng trở thành điểm sáng trong đào tạo nhân lực thiết kế vi mạch.
Chỉ tính riêng tại đây, đã có 3 khóa đào tạo chuyển đổi cho kỹ sư các ngành gần, cùng với các lớp bồi dưỡng dành cho 43 giảng viên. Những chương trình ngắn hạn kiểu “upskill” này được thiết kế linh hoạt, đáp ứng nhanh nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp trong và ngoài nước.
Theo kế hoạch, năm 2025, Đà Nẵng sẽ gửi giảng viên xuất sắc đi đào tạo tại Học viện Sicada (Đài Loan) – đơn vị hợp tác với Synopsys, tập đoàn chip hàng đầu thế giới. Đồng thời, địa phương cũng đang thúc đẩy hợp tác chiến lược với các tên tuổi lớn như Nvidia, Qualcomm nhằm tăng tốc đổi mới sáng tạo và phát triển nhân lực công nghệ cao.
“Những kiến thức chuyên môn, phần mềm mô phỏng và kinh nghiệm thực tiễn mà chúng tôi tiếp cận từ các chuyên gia quốc tế sẽ là nền tảng vững chắc cho việc giảng dạy ngành vi mạch bán dẫn tại các trường đại học Việt Nam,” – ThS Phan Ngọc Kỳ (Đại học Sư phạm Kỹ thuật – Đà Nẵng) chia sẻ.
Tuy nhiên, PGS.TS Nguyễn Lê Hùng – Hiệu trưởng nhà trường – nhấn mạnh: Việc phát triển công nghiệp vi mạch bán dẫn cần nguồn lực đầu tư lớn và lộ trình dài hạn, trong đó đào tạo nhân lực chỉ là một mắt xích trong chuỗi chiến lược tổng thể.
Đại học Duy Tân: Ươm mầm tài năng An ninh mạng
Bên cạnh vi mạch, lĩnh vực an ninh mạng – bảo mật thông tin cũng là trọng tâm trong đào tạo nhân lực số.
Tại Đại học Duy Tân, chương trình “Vườn ươm nhân tài An toàn An ninh mạng – Blue Rock” đã bước sang khóa đào tạo thứ 2. Sinh viên tham gia được giảng dạy trực tiếp bởi các chuyên gia của Công ty Fore (Nhật Bản) và thực hành qua các dự án thực tế, tiếp cận các công cụ đánh giá lỗi bảo mật và nền tảng dành cho hacker mũ trắng.
Khóa học giúp sinh viên “vào nghề” sớm với năng lực chuyên môn vững, kỹ năng thực chiến tốt, tạo lợi thế cạnh tranh khi gia nhập thị trường lao động.
Cung Cấp Kỹ Năng Số Cho Toàn Bộ Sinh Viên
Đại học Kinh tế – Đà Nẵng: Đổi mới toàn diện chương trình đào tạo liên ngành
Tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Đà Nẵng, công tác đào tạo nguồn nhân lực số được triển khai theo hướng tích hợp công nghệ số trong mọi ngành học. Trong 32 chuyên ngành đào tạo, các môn học về công nghệ thông tin, phân tích dữ liệu, AI, điện toán đám mây, hệ thống thông tin quản lý… đều được lồng ghép linh hoạt.
Theo PGS.TS Lê Văn Huy – Hiệu trưởng nhà trường, tỷ lệ các học phần công nghệ số trong các ngành hiện nay dao động từ 1,72% (Luật học) đến trên 30% trong các ngành như Thương mại điện tử, Tin học quản lý.
“Chúng tôi đang điều chỉnh để tăng tỷ lệ học phần công nghệ số trong các ngành có mức độ ứng dụng cao. Việc này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh toàn bộ lĩnh vực kinh tế, tài chính, quản lý đều đang số hóa, sử dụng dữ liệu lớn trong xây dựng chiến lược kinh doanh,” – ông Huy cho biết.
Tư duy liên ngành và kỹ năng số – Chìa khóa thích ứng
Trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển dịch mạnh sang không gian số, yêu cầu đặt ra cho người lao động là không chỉ nắm chắc chuyên môn mà còn phải:
- Thành thạo kỹ năng số cơ bản và nâng cao
- Có khả năng tự học, học suốt đời
- Phát triển tư duy logic, phân tích, và giải quyết vấn đề
- Ứng dụng linh hoạt công nghệ trong nhiều lĩnh vực
Ông Nguyễn Bảo Anh – Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty Mixel Việt Nam – người có gần 20 năm kinh nghiệm trong ngành vi mạch – nhấn mạnh:
“Không thể đào tạo kiểu cũ. Nhân lực công nghệ cần thường xuyên tự học, cập nhật kiến thức và làm việc trong môi trường đổi mới. Cần xây dựng cách học linh hoạt, cá nhân hóa và dựa trên nền tảng số.”
Tích Hợp Kỹ Năng Số Vào Mọi Ngành Học – Xu Hướng Bắt Buộc
Theo GS.TSKH Bùi Văn Ga – nguyên Thứ trưởng Bộ GD&ĐT, kỹ năng số cần được tích hợp vào toàn bộ chương trình đào tạo đại học, không chỉ giới hạn ở ngành công nghệ thông tin. Bởi hiện nay:
- Kỹ năng lập trình, xử lý dữ liệu, sử dụng phần mềm… cần thiết trong quản lý, truyền thông, giáo dục, y tế, thương mại…
- Những ngành như báo chí, ngôn ngữ, sư phạm, kinh doanh… đều ứng dụng AI, tự động hóa và dữ liệu lớn.
Vì vậy, các trường đại học cần:
- Tăng cường các học phần liên quan đến công nghệ số ở tất cả ngành học.
- Cung cấp khóa học nền tảng về AI, IoT, điện toán đám mây, dữ liệu lớn cho sinh viên năm nhất.
- Kết nối với doanh nghiệp để thiết kế chương trình thực tiễn, bám sát nhu cầu tuyển dụng.
Kết Luận: Nhân Lực Số – Tài Sản Cốt Lõi Của Nền Kinh Tế Tương Lai
Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên chuyển đổi số mạnh mẽ, và nền kinh tế số không thể phát triển nếu thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao. Để thực sự “bắt kịp và vượt lên”, các trường đại học cần:
- Chủ động cập nhật chương trình đào tạo theo xu thế mới
- Tích cực hợp tác với doanh nghiệp trong và ngoài nước
- Xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo ngay trong trường học
- Đưa kỹ năng số và công nghệ số đến mọi sinh viên, ở mọi ngành học
Bên cạnh đó, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ mạnh mẽ, đầu tư bài bản và dài hạn cho giáo dục công nghệ – kỹ thuật, đặc biệt trong những lĩnh vực chiến lược như vi mạch bán dẫn, AI, an ninh mạng.
“Con người là trung tâm, là động lực của chuyển đổi số. Hệ thống giáo dục đại học chính là nơi kiến tạo thế hệ nhân lực mới – những người có đủ kiến thức, kỹ năng và bản lĩnh để làm chủ tương lai số của quốc gia.” – GS.TSKH Bùi Văn Ga.