Đòi Hỏi Của Bối Cảnh Mới
Để thúc đẩy phát triển kinh tế số, TP.HCM đang triển khai 2 chương trình trọng tâm: Chuyển đổi số thành phố và Đề án xây dựng TP.HCM thành đô thị thông minh. Để đạt được các mục tiêu này, thành phố đã ban hành nhiều chỉ thị và chương trình liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), hạ tầng viễn thông, và hỗ trợ các doanh nghiệp chuyển đổi số. Thành phố còn dành 1,22% ngân sách để đầu tư vào công nghệ thông tin và chuyển đổi số, đồng thời xây dựng các chính sách thu hút chuyên gia trong lĩnh vực này.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy TP.HCM vẫn thiếu hụt nguồn nhân lực cho chuyển đổi số. Ví dụ, tại quận Bình Thạnh, dù có hơn 550.000 dân, nhưng chỉ có 2 người làm công tác công nghệ thông tin tại UBND quận.
Nhu Cầu Cao Về Nguồn Nhân Lực Số
Theo ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục Nghề nghiệp TP.HCM, chuyển đổi số đang là chiến lược ưu tiên của nhiều doanh nghiệp, kéo theo nhu cầu nhân lực số ngày càng tăng. Tuy nhiên, nguồn nhân lực số hiện nay của Việt Nam không đáp ứng được yêu cầu về số lượng và chất lượng. Các nhân lực này cần có nền tảng vững về chuyên môn, kỹ năng thực hành, khả năng làm chủ công nghệ và sáng tạo, đặc biệt là khả năng thích ứng nhanh với sự thay đổi công nghệ.
Bên cạnh đó, ThS Phạm Thái Sơn – Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông Trường Đại học Công Thương TP.HCM cho biết, dù số lượng sinh viên ngành công nghệ thông tin tăng nhanh, nhưng tỷ lệ sinh viên đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp vẫn còn thấp. Nhiều sinh viên ra trường thiếu kỹ năng thực hành và tư duy giải quyết vấn đề. Chương trình đào tạo của các trường đại học cũng chưa cập nhật kịp với sự phát triển của công nghệ như AI, dữ liệu lớn (Big Data), blockchain, và an ninh mạng.
Thiếu Hụt Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao
Báo cáo Thị trường IT Việt Nam 2023 của TopDev cho thấy, Việt Nam cần đến 700.000 nhân lực công nghệ thông tin vào năm 2025, trong khi hiện tại mới chỉ có khoảng 530.000 người. Tỷ lệ nhân lực công nghệ thông tin hiện tại chiếm khoảng 1,1% trong tổng số lao động cả nước, thấp hơn nhiều so với các quốc gia như Mỹ (4%), Hàn Quốc (2,5%), và Ấn Độ (1,78%).
Đặc biệt, trong số 57.000 sinh viên IT tốt nghiệp mỗi năm, chỉ có 30% đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp, phần còn lại phải được đào tạo lại trong 3 – 6 tháng tại doanh nghiệp.
Giáo Dục 5.0: Đáp Ứng Nhu Cầu Nền Kinh Tế Số
Phó Chủ tịch Hội Giáo dục Nghề nghiệp TP.HCM Trần Anh Tuấn cho rằng, sự phát triển của AI sẽ ảnh hưởng mạnh mẽ đến lực lượng lao động, hình thành các nhóm ngành nghề mới, đòi hỏi sự thay đổi trong cơ cấu giáo dục. Giáo dục 5.0 không chỉ tập trung vào kiến thức mà còn kết hợp các công nghệ tiên tiến như AI, dữ liệu lớn, thực tế ảo (VR), và thực tế tăng cường (AR), nhằm tạo ra môi trường học tập thông minh và cá nhân hóa.
PGS.TS Nguyễn Vũ Quỳnh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Lạc Hồng, cho biết nguồn nhân lực số đóng vai trò then chốt trong việc hiện thực hóa nền kinh tế số. Trường Đại học Lạc Hồng (LHU) đã tiên phong trong việc ứng dụng AI và phát triển phần mềm phục vụ công tác giảng dạy và quản lý, giúp nâng cao hiệu quả công việc.
Đào Tạo Kỹ Năng Số và Kỹ Năng Mềm
Theo ThS Phạm Thái Sơn, các trường đại học cần áp dụng mô hình học kết hợp trực tuyến và sử dụng AI để cá nhân hóa lộ trình học tập. Hệ thống phòng lab ảo, VR, và AR cần được tích hợp vào các môn học công nghệ thông tin để giúp sinh viên thực hành liên tục và ứng dụng thực tế.
Ngoài ra, việc đào tạo kỹ năng mềm, tư duy sáng tạo, và khả năng giao tiếp là yếu tố quan trọng giúp sinh viên thích nghi và làm việc hiệu quả trong môi trường lao động hiện đại.
Sinh Viên Phải Trở Thành Công Dân Số
Ông Trần Anh Tuấn cho rằng, để trở thành lao động số, sinh viên cần trang bị những kỹ năng số, kỹ năng mềm, và ngoại ngữ đạt chuẩn quốc tế. Họ cần chủ động học hỏi và phát triển các kỹ năng giải quyết vấn đề, giao tiếp hiệu quả, và áp dụng AI vào công việc để nâng cao năng suất lao động.
Chuyên gia này cũng khuyến nghị cần xây dựng một hệ sinh thái liên kết 3 bên giữa doanh nghiệp, nhà trường và người học, giúp đảm bảo chất lượng đào tạo, đáp ứng nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và thúc đẩy sự sáng tạo trong công nghệ.
Kết Luận
Việc đào tạo nhân lực cho nền kinh tế số là yếu tố then chốt để Việt Nam bắt kịp xu hướng chuyển đổi số và phát triển bền vững trong tương lai. Cùng với sự phát triển của công nghệ, việc cập nhật chương trình đào tạo, nâng cao chất lượng giáo dục, và trang bị kỹ năng cho sinh viên là điều vô cùng quan trọng để họ có thể thích ứng và thành công trong một thế giới công nghệ ngày càng phức tạp.