Trong bối cảnh giáo dục đại học ngày càng hội nhập sâu rộng với thế giới, đổi mới và sáng tạo trong hoạt động khoa học công nghệ (KHCN) đã trở thành “chìa khóa vàng” để các trường đại học Việt Nam nâng tầm vị thế, đóng góp thực chất cho sự phát triển kinh tế – xã hội đất nước.
Tại Hội nghị triển khai công tác KHCN năm 2025, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Văn Phúc cùng các đại biểu đã chia sẻ góc nhìn chiến lược, đồng thời đưa ra định hướng cụ thể nhằm thúc đẩy mạnh mẽ hệ sinh thái nghiên cứu và đổi mới sáng tạo tại các cơ sở giáo dục đại học.
Sức bật từ đổi mới tư duy nghiên cứu
Phát biểu tại Hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Văn Phúc khẳng định: “Hoạt động khoa học công nghệ không thể tách rời công cuộc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Đổi mới tư duy, nâng cao chất lượng nghiên cứu là điều kiện tiên quyết để giáo dục đại học Việt Nam vươn tầm”.
Theo ông, trong những năm qua, Bộ GD&ĐT đã chỉ đạo sát sao việc đẩy mạnh công bố quốc tế, ưu tiên những nghiên cứu mang tính ứng dụng, gắn chặt với nhu cầu thực tiễn của xã hội và doanh nghiệp. Đặc biệt, các trường phải coi nghiên cứu khoa học là yếu tố cốt lõi trong chiến lược phát triển, chứ không đơn thuần là nhiệm vụ phụ trợ.
Dấu ấn KHCN năm 2024: Tăng trưởng về chất lẫn lượng
Báo cáo của Cục Khoa học Công nghệ và Thông tin cho thấy, năm 2024, hoạt động nghiên cứu tại các trường trực thuộc Bộ GD&ĐT ghi nhận sự chuyển mình rõ nét:
- 9.249 bài báo khoa học được công bố trong nước;
- 2.258 bài thuộc nhóm Q1, Q2 trên Web of Science;
- 3.202 bài trên tạp chí thuộc Scopus;
- Gần 2.200 bài trên các tạp chí quốc tế khác (ACI và các cơ sở dữ liệu uy tín khác).
Đáng chú ý, nhân lực khoa học công nghệ tiếp tục được nâng cao chất lượng. Tỷ lệ tiến sĩ trong đội ngũ giảng viên tăng đều, phản ánh chiến lược đầu tư bài bản và dài hạn của các cơ sở giáo dục.
Song song đó, nhiều tạp chí khoa học thuộc các trường đại học cũng đã đạt chuẩn quốc tế: 2 tạp chí được chỉ mục trong Scopus, 15 tạp chí vào danh sách ACI, 10 tạp chí nằm trong danh mục tính điểm của Hội đồng Giáo sư Nhà nước. Đây là bước tiến đáng ghi nhận trong việc xây dựng hệ sinh thái xuất bản khoa học tại Việt Nam.
Hướng đi mới: Gắn kết đại học – doanh nghiệp – quốc tế
Không chỉ dừng lại ở việc nâng cao số lượng công bố, Hội nghị nhấn mạnh yêu cầu kết nối mạnh mẽ hơn giữa trường đại học, doanh nghiệp và đối tác quốc tế. Đó chính là ba “trụ cột” để nâng cao chất lượng nghiên cứu và mở rộng ứng dụng kết quả vào thực tiễn.
GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, đã giới thiệu chương trình khoa học công nghệ cấp quốc gia “Nghiên cứu phát triển khoa học giáo dục đến năm 2030” – một định hướng chiến lược, góp phần kết nối các nguồn lực, phục vụ cải cách giáo dục trên nền tảng khoa học.
Tại Hội nghị, các trường như ĐH Cần Thơ, ĐH Sư phạm Hà Nội cũng chia sẻ những sáng kiến, mô hình kết nối doanh nghiệp để triển khai đề tài mang tính ứng dụng cao. Đây là minh chứng cho thấy tư duy “nghiên cứu để giải quyết vấn đề xã hội” đang từng bước lan rộng trong hệ thống giáo dục đại học.
Năm 2025 – Thời cơ bứt phá
Kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Văn Phúc nhấn mạnh: Năm 2025 là thời điểm “vàng” để các cơ sở giáo dục đại học tạo bước ngoặt trong hoạt động KHCN. Với hàng loạt văn bản hướng dẫn, chính sách mới từ Bộ GD&ĐT, các trường cần nhanh chóng tổ chức quán triệt, phổ biến và triển khai đồng bộ.
Theo Thứ trưởng, cần:
- Rà soát lại toàn bộ chiến lược KHCN tại cơ sở;
- Tích hợp đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, khoa học giáo dục vào định hướng phát triển;
- Tăng cường tính ứng dụng trong các nhiệm vụ nghiên cứu, gắn với giải quyết bài toán thực tiễn tại địa phương và quốc gia;
- Khuyến khích mô hình kết hợp đào tạo – nghiên cứu – chuyển giao công nghệ trong trường đại học.
Khoa học công nghệ – Trái tim của trường đại học hiện đại
Không còn là “sân sau” hay hoạt động mang tính hình thức, khoa học công nghệ ngày nay được xem là trái tim vận hành của mỗi trường đại học hiện đại. Đó là nơi hội tụ tri thức, là bàn đạp để đưa triết lý đào tạo thành sản phẩm cụ thể phục vụ cộng đồng.
Khi đại học Việt Nam xác lập được vị thế trong nghiên cứu khoa học, uy tín quốc tế sẽ được nâng cao. Quan trọng hơn, chất lượng đào tạo nguồn nhân lực sẽ được cải thiện một cách bền vững, góp phần vào sự nghiệp phát triển của đất nước trong kỷ nguyên tri thức.
Kết luận: Đổi mới – sáng tạo – kết nối là ba từ khóa xuyên suốt để giáo dục đại học Việt Nam bước vào thời kỳ phát triển mạnh mẽ. Với chính sách đúng đắn từ Bộ GD&ĐT và sự vào cuộc nghiêm túc từ các cơ sở giáo dục, không nghi ngờ gì, năm 2025 sẽ là năm bùng nổ của khoa học công nghệ đại học Việt.