Trong nỗ lực nâng cao chất lượng giáo dục Thủ đô, Hà Nội đang mở rộng mô hình trường công lập chất lượng cao, hướng tới xây dựng những cơ sở giáo dục tiên tiến, hiện đại. Tuy nhiên, bên cạnh mục tiêu phát triển, nhiều chuyên gia giáo dục lo ngại mô hình này đang đặt ra bài toán lớn về sự phân tầng và bất bình đẳng trong tiếp cận giáo dục – điều vốn đi ngược lại tinh thần “đại trà, công bằng” mà giáo dục công lập cần hướng tới.
Hiện đại nhưng không được quên nền tảng: Bình đẳng trong tiếp cận
Theo PGS.TS Đặng Thị Thanh Huyền – nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Giáo dục, việc xuất hiện các trường công lập chất lượng cao là cần thiết, nhưng không thể là ưu tiên số một. Với áp lực gia tăng dân số và nhu cầu học tập ngày một cao, điều cấp bách hơn là đảm bảo đủ chỗ học cho tất cả học sinh, từ mầm non đến THPT.
PGS.TS Huyền cũng khuyến nghị cần có chính sách học phí hợp lý, học bổng công bằng để tạo cơ hội cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn tiếp cận môi trường giáo dục chất lượng cao. Ngoài ra, phân bổ nguồn lực cần công bằng, tránh tình trạng “ưu ái” cho một vài trường, còn các trường công còn lại bị tụt hậu.
Trường tư – Đồng hành hay cạnh tranh?
Ở góc nhìn khác, TS Phạm Kim Thư – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ và Quản lý Hữu Nghị – cho rằng các trường tư thục hiện đóng vai trò quan trọng, san sẻ áp lực với hệ thống công lập và trở thành lựa chọn đáng tin cậy của nhiều phụ huynh. Tuy nhiên, sự mở rộng các trường công lập chất lượng cao với ưu thế vượt trội về đầu tư từ ngân sách Nhà nước có thể tạo ra cạnh tranh không công bằng.
Điều đáng nói là hiện nay chưa có quy định rõ ràng về tiêu chuẩn của trường công chất lượng cao, dẫn đến sự “mơ hồ” trong triển khai và dễ tạo nên mô hình “bán công trá hình” – trường công nhưng thu học phí cao và hoạt động như trường tư.
Cần rạch ròi giữa công và tư
TS Nguyễn Văn Hòa – Chủ tịch Hội đồng Hệ thống Giáo dục Nguyễn Bỉnh Khiêm – thẳng thắn chỉ ra: nếu thu tiền của người dân để nâng cao chất lượng giáo dục, thì để khối tư thục làm là phù hợp. Trường công lập cần sử dụng ngân sách Nhà nước để đảm bảo phổ cập, công bằng, không nên “lập lờ” giữa mô hình công – tư.
Ông cũng kiến nghị nên nới lỏng chính sách hỗ trợ cho trường tư như giảm thủ tục hành chính, dễ tiếp cận quỹ đất để tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, qua đó giúp hệ thống giáo dục phát triển đồng đều hơn.
Tránh chạy theo hình thức và gây áp lực cho học sinh
Theo TS Lê Đông Phương – nguyên cán bộ Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, việc đầu tư mạnh vào một số trường công lập chất lượng cao có thể gây áp lực không cần thiết cho học sinh và phụ huynh. Sự cạnh tranh để vào “trường điểm” khiến nhiều gia đình phải chi trả thêm các khoản luyện thi, học thêm, tạo nên cuộc đua mệt mỏi và căng thẳng.
Đáng lo hơn, sự chênh lệch trong đầu tư giữa các trường công lập sẽ khiến chất lượng giáo dục bị phân tầng rõ rệt. Trong khi một số trường được đầu tư lớn về cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên, thì nhiều trường khác lại thiếu điều kiện nâng cấp, ảnh hưởng đến quyền học tập bình đẳng của học sinh.
Kết luận: Chất lượng cao, nhưng không được tạo khoảng cách
Việc mở rộng trường công lập chất lượng cao là hướng đi tất yếu trong xu thế hiện đại hóa giáo dục. Nhưng nếu không có định hướng chính sách minh bạch, công bằng, và không đảm bảo sự kiểm soát về chất lượng, tuyển sinh, tài chính, thì mô hình này có thể vô tình tạo ra khoảng cách trong giáo dục đại trà – điều mà một nền giáo dục văn minh, bao trùm không nên để xảy ra.
Đã đến lúc cần một khung pháp lý rõ ràng cho mô hình này: định nghĩa cụ thể, kiểm định chất lượng độc lập, công khai hiệu quả đầu tư. Đồng thời, đừng quên đầu tư đồng đều cho toàn bộ hệ thống công lập, để mọi học sinh – dù ở đâu, thuộc tầng lớp nào – đều có thể tiếp cận môi trường học tập tử tế và phát triển toàn diện.