Cứ mỗi mùa tuyển sinh lớp 10 cận kề, câu chuyện về “phí giữ chỗ” tại các trường tư thục lại khiến cộng đồng phụ huynh nóng lên từng ngày. Có người xem đây là biện pháp hợp lý để tránh tuyển sinh ảo, nhưng cũng không ít người cảm thấy đó là một gánh nặng tài chính không đáng có – nhất là khi chưa biết con mình có học trường đó hay không. Vậy, làm sao để dung hòa quyền lợi giữa nhà trường và phụ huynh, mà vẫn đặt học sinh – người thụ hưởng giáo dục – làm trung tâm?
Câu chuyện “đến hẹn lại lên”
Hiện nay, Hà Nội có hơn 100 trường phổ thông ngoài công lập. Đây là lực lượng quan trọng góp phần “chia lửa” với các trường công lập, đặc biệt trong bối cảnh sĩ số học sinh lớp 10 tăng đều mỗi năm, trong khi chỉ tiêu ở các trường công lập không thể đáp ứng đủ.
Tuy nhiên, nhiều phụ huynh khá bất ngờ khi thấy trong phương án tuyển sinh của một số trường tư, ngoài học phí và lệ phí học liệu, còn kèm thêm những khoản “phí giữ chỗ”, “phí đặt cọc”, có khi lên tới vài chục triệu đồng. Không những vậy, nhiều khoản này còn không hoàn lại, hoặc có điều kiện khắt khe nếu muốn rút hồ sơ.
Chẳng hạn, Trường Dwight Hà Nội yêu cầu nộp phí tuyển sinh gần 10 triệu, phí nhập học gần 29 triệu và cọc học phí 30 triệu đồng – tất cả đều không hoàn lại. Phí đảm bảo 45 triệu đồng thì chỉ được trả khi học sinh tốt nghiệp tại trường hoặc rút hồ sơ trước 60 ngày bằng văn bản.
Một số trường khác như Trường Newton (quận Bắc Từ Liêm) hay Trường Quốc tế Nhật Bản cũng thu phí giữ chỗ dao động từ 12 đến 45 triệu đồng, tùy điều kiện cụ thể. Với không ít phụ huynh, những khoản này là “cái giá” phải trả cho sự yên tâm, nếu chẳng may con trượt trường công.
Chị Nguyễn Thị Lanh (quận Nam Từ Liêm) chia sẻ: “Con tôi học lực khá, thi vào trường công thì cũng 50-50 nên tôi quyết định nộp 15 triệu đồng để giữ chỗ tại một trường tư. Mình không muốn sát ngày thi rồi lại cuống cuồng tìm trường khác cho con.”
Nhà trường nói gì?
Dưới góc nhìn của các trường tư, phí giữ chỗ không phải là hình thức “trục lợi”, mà là công cụ cần thiết để tuyển sinh hiệu quả. Việc hàng loạt phụ huynh nộp hồ sơ rồi “bốc hơi” sau kỳ thi khiến nhà trường gặp khó trong việc tính toán sĩ số, tổ chức lớp học, sắp xếp giáo viên và cơ sở vật chất.
Theo đại diện một trường tư thục lớn tại Hà Nội: “Phí giữ chỗ là biện pháp giúp lọc bớt những hồ sơ không nghiêm túc, giảm thiểu thí sinh ảo. Đồng thời, nó cũng khiến phụ huynh cân nhắc kỹ hơn trước khi đăng ký, tránh tình trạng chọn bừa.”
Thực tế, khoản phí này tồn tại từ nhiều năm nay và về pháp lý là thỏa thuận dân sự, không bị cấm bởi luật. Tuy nhiên, việc mức phí cao thấp tùy trường và chính sách hoàn trả không minh bạch đã khiến không ít phụ huynh cảm thấy thiếu công bằng, thậm chí tổn thương vì cho rằng nhà trường đặt lợi ích kinh tế lên trên học sinh.
Khi trường tư “chọn mềm mỏng”
Không phải tất cả các trường tư đều cứng nhắc trong việc thu phí giữ chỗ. Một số trường chọn cách linh hoạt hơn – thậm chí không thu phí giữ chỗ mà vẫn đảm bảo công bằng tuyển sinh.
Thầy Nguyễn Quang Tùng – Hiệu trưởng Trường THCS & THPT M.V.Lômônôxốp (quận Nam Từ Liêm) cho biết, năm nay trường không thu phí giữ chỗ. Nếu phụ huynh đã đóng tiền nhập học mà đổi ý, chỉ cần có đơn rút hồ sơ, nhà trường sẽ hoàn trả đầy đủ.
“Chúng tôi luôn khuyến cáo phụ huynh cân nhắc thật kỹ trước khi đăng ký. Nộp hồ sơ rồi lại rút không chỉ gây rối loạn tuyển sinh mà còn khiến nhiều học sinh khác mất cơ hội. Nhưng trường vẫn tôn trọng quyết định của phụ huynh và không lấy đó làm cái cớ để gây áp lực tài chính,” thầy Tùng nhấn mạnh.
Ý kiến chuyên gia: Giáo dục không phải là mặt hàng
Tại một hội nghị giáo dục gần đây, Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội – ông Trần Thế Cương – thẳng thắn nêu quan điểm: Việc thu phí giữ chỗ quá cao là thiếu tính mô phạm và không phù hợp với bản chất nhân văn của môi trường giáo dục. Theo ông, các trường tư nên tạo điều kiện tối đa cho phụ huynh rút hồ sơ nếu có nguyện vọng thay đổi.
Đồng quan điểm, TS Lê Viết Khuyến – Phó Chủ tịch Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam – cho rằng: “Trong giáo dục, chúng ta không nên biến mọi thứ thành giao dịch mua bán. Phí giữ chỗ, nếu quá cao và không minh bạch, sẽ làm méo mó bản chất nhân đạo của ngành giáo dục.”
TS Khuyến đề xuất ngành giáo dục có thể xây dựng bộ quy tắc ứng xử cụ thể, thậm chí quy định mức trần thu phí giữ chỗ cho các trường ngoài công lập. Nếu trường nào cố tình vi phạm, có thể xem xét hạ chỉ tiêu tuyển sinh để đảm bảo công bằng cho phụ huynh và học sinh.
Cân bằng lợi ích: Làm sao để “đôi bên cùng có lợi”?
Rõ ràng, câu chuyện phí giữ chỗ không đơn giản là “nên hay không”, mà nằm ở chỗ “làm thế nào cho hợp lý”. Các trường có quyền thu, nhưng phải hợp tình hợp lý. Phụ huynh có quyền đóng, nhưng cần được tôn trọng và minh bạch. Và quan trọng nhất: học sinh – người trong cuộc – cần được đặt ở trung tâm mọi quyết định.
Vì vậy, một số hướng đi có thể cân nhắc:
- Công khai rõ ràng chính sách thu phí, hoàn trả và các điều kiện liên quan.
- Không thu phí quá cao gây áp lực cho phụ huynh, nhất là trong bối cảnh kinh tế khó khăn.
- Đưa ra thời gian “cân nhắc lại” hợp lý để phụ huynh có thể thay đổi quyết định mà không bị mất trắng.
- Sở Giáo dục có thể vào cuộc bằng cách khuyến nghị mức thu trần, giúp tạo mặt bằng chung và tránh lạm dụng.
Kết luận: Đặt người học lên hàng đầu – chìa khóa để giáo dục tư nhân phát triển bền vững
Giáo dục không nên chỉ là cuộc chơi của những con số, mà phải là hành trình kiến tạo con người. Phí giữ chỗ – nếu được áp dụng hợp lý – hoàn toàn có thể trở thành giải pháp giúp tuyển sinh hiệu quả hơn. Nhưng nếu thiếu minh bạch, thiếu cảm thông và quá đặt nặng lợi nhuận, khoản phí này sẽ trở thành rào cản, thậm chí làm méo mó giá trị giáo dục.
Muốn trường tư thục phát triển bền vững và được xã hội ủng hộ, chỉ có một cách: luôn đặt học sinh làm trung tâm, và tôn trọng sự đồng hành của phụ huynh.