Trong bối cảnh ngành công nghiệp vi mạch bán dẫn đang trở thành cuộc đua toàn cầu, Việt Nam không thể đứng ngoài cuộc. Và để có thể “dấn thân” mạnh mẽ, nền tảng cốt lõi chính là nguồn nhân lực chất lượng cao. Hiểu được điều đó, Bộ GD&ĐT đang xúc tiến xây dựng chuẩn chương trình đào tạo trình độ đại học và thạc sĩ ngành vi mạch bán dẫn – một bước đi chiến lược nhằm “gọt giũa” thế hệ kỹ sư công nghệ tương lai.
Chuẩn mới – Nền móng cho tương lai ngành bán dẫn Việt Nam
Dự thảo chuẩn chương trình đào tạo đang được Bộ GD&ĐT lấy ý kiến rộng rãi, với mục tiêu tạo nên bộ khung chuẩn mực để các trường đại học có thể xây dựng, triển khai chương trình đào tạo đại học, thạc sĩ, các ngành liên thông hay thí điểm có liên quan đến lĩnh vực bán dẫn.
Dự thảo này không chỉ bám sát Khung trình độ quốc gia mà còn tham chiếu chương trình đào tạo của những quốc gia công nghệ hàng đầu như Mỹ, Nhật, Đức, Hà Lan, Hàn Quốc… Tức là sinh viên học theo chuẩn này sẽ có cơ hội tiếp cận tri thức toàn cầu, không lo tụt hậu trong kỷ nguyên công nghệ 4.0.
GS.TS Chử Đức Trình – Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ (ĐHQG Hà Nội), thành viên Hội đồng tư vấn, cho biết: “Danh mục đào tạo phục vụ ngành bán dẫn hiện có 75 ngành, trải dài từ Vật lý học, Cơ học, Khoa học vật liệu đến Khoa học máy tính”. Điều đó cho thấy tính liên ngành, rộng mở và nhu cầu phát triển nguồn nhân lực không chỉ tập trung ở một chuyên ngành duy nhất.
Mục tiêu đào tạo: Vững lý thuyết – Chắc thực hành – Đón đầu thị trường
Chương trình đào tạo sẽ hướng tới cung cấp kiến thức nền tảng khoa học – công nghệ và chuyên môn chuyên sâu về vi mạch bán dẫn. Các công đoạn chính trong chuỗi giá trị sản xuất chip như: thiết kế hệ thống tích hợp, thiết kế không xưởng (fabless), sản xuất – gia công vi mạch, chế tạo thiết bị – công cụ… đều được tích hợp vào lộ trình học tập.
Sinh viên không chỉ được “học trên giấy” mà còn được thực hành, trải nghiệm thực tế với tỷ lệ tối thiểu 25% khối lượng chuyên ngành – giúp bám sát nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp.
Đầu vào “khó nhằn” – Chất lượng là yếu tố tiên quyết
Một trong những điểm nóng được tranh luận nhiều nhất là tiêu chuẩn đầu vào. Với chương trình cử nhân và kỹ sư, thí sinh tốt nghiệp THPT cần đạt tối thiểu 8/10 điểm ở ba môn Toán, Vật lý, Hóa học. Sinh viên chuyển tiếp phải có điểm trung bình tích lũy từ 2,5 trở lên, và đạt trình độ tiếng Anh tương đương bậc 3 (cử nhân) hoặc bậc 4 (kỹ sư bậc 7).
Ở bậc thạc sĩ, người học cần tốt nghiệp đại học đúng ngành (hoặc liên quan), đạt ngoại ngữ bậc 3 trở lên. Riêng chương trình thạc sĩ nghiên cứu còn yêu cầu học lực loại khá hoặc có công bố khoa học.
Dù tiêu chuẩn cao, nhưng theo bà Nguyễn Thu Thủy – Cục trưởng Cục Hợp tác Quốc tế (Bộ GD&ĐT), việc siết đầu vào là cần thiết để đảm bảo “đầu ra chuẩn chỉnh”. Nếu vì nhu cầu thị trường mà buông lỏng chất lượng đào tạo, hậu quả sẽ là nguồn nhân lực không đáp ứng được kỳ vọng của doanh nghiệp.
Đầu ra xịn sò, tương lai sáng rực
Cái hay của chuẩn chương trình mới không chỉ ở chỗ “dạy gì”, mà còn ở “ra trường làm được gì”. Với lượng kiến thức lên đến 120 – 150 tín chỉ (tuỳ bậc học), sinh viên sau tốt nghiệp sẽ đủ sức làm việc tại các công đoạn thiết kế, sản xuất chip, tích hợp hệ thống, kiểm định sản phẩm…
Hơn nữa, nhờ kiến thức nền vững vàng và khả năng tư duy phản biện, sinh viên có thể dễ dàng thích nghi với môi trường làm việc toàn cầu hoặc tiếp tục học lên bậc cao hơn như thạc sĩ, tiến sĩ.
Ngoài ra, những học viên có kết quả xuất sắc còn có thể tham gia các chương trình nghiên cứu chuyên sâu, được dẫn dắt bởi các giáo sư đầu ngành trong và ngoài nước. Đây là cơ hội để “ươm mầm” các chuyên gia công nghệ “made in Vietnam” thực thụ.
Thách thức tuyển sinh – Cơ hội cải cách
Một số trường đại học bày tỏ lo ngại rằng yêu cầu đầu vào quá cao có thể gây khó khăn trong việc tuyển đủ chỉ tiêu, nhất là khi theo Chương trình GDPT 2018, học sinh có xu hướng ít chọn tổ hợp môn Khoa học tự nhiên.
Tuy nhiên, giải pháp được nhiều chuyên gia đề xuất là nên siết chặt đầu ra thay vì đầu vào. Cụ thể, có thể mở rộng cửa vào nhưng phải đảm bảo sinh viên vượt qua được các học phần “gắt gao” trong chương trình thì mới đủ điều kiện tốt nghiệp.
Sự linh hoạt này sẽ vừa tạo điều kiện cho các bạn trẻ có đam mê công nghệ nhưng xuất phát điểm chưa quá nổi bật, đồng thời vẫn duy trì chất lượng chuẩn đầu ra như kỳ vọng.
Kết
Trong bối cảnh thế giới đang khát nhân lực ngành bán dẫn, chuẩn chương trình đào tạo mới chính là “chìa khóa” mở ra cánh cửa hội nhập cho Việt Nam. Chúng ta không thể mãi chỉ lắp ráp – gia công, mà cần làm chủ thiết kế – sản xuất vi mạch từ A đến Z.
Dù thách thức còn nhiều, nhưng đây chính là thời điểm vàng để đầu tư vào giáo dục, nuôi dưỡng thế hệ kỹ sư – chuyên gia công nghệ vươn ra thế giới. Nếu được triển khai bài bản, chuẩn chương trình đào tạo vi mạch bán dẫn không chỉ là bản lề cho ngành công nghiệp chiến lược, mà còn là động lực thúc đẩy nền kinh tế số của Việt Nam bay cao trong kỷ nguyên mới.