Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn bứt phá về công nghệ cao, đặc biệt là lĩnh vực vi mạch bán dẫn, nhu cầu về nhân lực chất lượng cao đang gia tăng nhanh chóng. Tuy nhiên, để bắt kịp làn sóng này, các cơ sở giáo dục đại học đang phải đối mặt với không ít thách thức, từ quy định mở ngành, đội ngũ giảng viên cho đến hệ thống phòng thí nghiệm.
Vậy đâu là “nút thắt” và đâu là hướng mở để ngành đào tạo vi mạch tại Việt Nam thật sự cất cánh?
Băn khoăn từ chuẩn chương trình đào tạo
Việc mở ngành Công nghệ vi mạch bán dẫn không chỉ đơn giản là có ý tưởng và nhu cầu thị trường. Bộ GD&ĐT hiện đã ban hành chuẩn chương trình đào tạo vi mạch bán dẫn với những yêu cầu chặt chẽ về đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất, cũng như chất lượng đầu ra.
Nhiều trường đại học dù rất muốn tham gia “cuộc đua công nghệ” này nhưng vẫn còn đang loay hoay vì chưa đáp ứng được điều kiện tối thiểu – đặc biệt là yêu cầu phải có ít nhất 1 tiến sĩ ngành phù hợp là giảng viên cơ hữu cùng 5 tiến sĩ giảng dạy chương trình.
Mở ngành từ… ngành gần
Trước yêu cầu cao về đội ngũ giảng viên, nhiều trường chọn cách “đi đường vòng” bằng cách phát triển từ các ngành gần như: Công nghệ thông tin, Kỹ thuật điện, Khoa học máy tính, Cơ điện tử, Vật liệu điện tử…
Chẳng hạn, Trường Đại học Hồng Đức đã hoàn tất đề án mở ngành Công nghệ vi mạch bán dẫn và trình Bộ GD&ĐT, dự kiến tuyển sinh từ năm 2025. Hiện trường có sẵn đội ngũ gồm 4 phó giáo sư và nhiều tiến sĩ thuộc các ngành gần như Điện tử, Khoa học vật liệu, Vật lý ứng dụng… Tuy nhiên, theo đối chiếu, trường vẫn chưa có đủ tiến sĩ đúng chuyên ngành để đáp ứng điều kiện mở ngành.
Tại Trường Đại học Bách khoa – Đại học Đà Nẵng, dù có 3 tiến sĩ và 2 phó giáo sư đủ điều kiện mở ngành, nhưng trong năm 2024 trường mới chỉ tuyển sinh chuyên ngành Vi điện tử – Thiết kế vi mạch, thuộc Khoa Điện tử – Viễn thông với 60 chỉ tiêu.
Upskill – Giải pháp ngắn hạn, hiệu quả dài hạn
Trong khi chờ có đủ điều kiện mở ngành chính thức, nhiều trường đại học lựa chọn hình thức đào tạo chuyển đổi, nâng cao kỹ năng (upskill) cho sinh viên các ngành gần.
Điển hình, khóa học Thiết kế vật lý vi mạch VLSI kéo dài 3 tháng do Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) phối hợp với Tập đoàn FPT và các đối tác quốc tế đã thu hút hàng chục sinh viên và giảng viên tham gia. Ấn tượng hơn, 4 sinh viên đến từ Trường Đại học Bách khoa – Đại học Đà Nẵng đã lọt top 10 học viên xuất sắc nhất – chứng minh khả năng học hỏi, thích nghi và chuyển đổi kỹ năng nhanh chóng của sinh viên Việt Nam.
Song song đó, các trường còn mở thêm các lớp đào tạo chuyển đổi cho sinh viên ngành gần sang lĩnh vực vi mạch, như tại Đà Nẵng hiện có 3 lớp với 41 sinh viên và 59 giảng viên đang theo học chương trình này.
Rào cản lớn nhất: Giảng viên trình độ cao còn hiếm
Theo TS Võ Thanh Hải – Phó Giám đốc Đại học Duy Tân, thách thức lớn nhất hiện nay chính là thiếu giảng viên đạt chuẩn. Không ít trường có hàng trăm, thậm chí hàng ngàn sinh viên theo học các ngành gần, nhưng lại “bí” ở khâu nhân sự để mở ngành đào tạo mới.
Điều kiện Bộ GD&ĐT yêu cầu là phải có ít nhất 1 tiến sĩ đúng ngành và 5 tiến sĩ phù hợp làm giảng viên cơ hữu để đảm bảo chất lượng giảng dạy. Trong khi đó, số lượng tiến sĩ chuyên ngành vi mạch bán dẫn hiện nay vẫn còn rất hạn chế, tập trung chủ yếu ở các trường lớn như:
-
Trường Đại học Bách khoa Hà Nội
-
Trường Đại học Bách khoa – Đại học Quốc gia TP.HCM
-
Viện Công nghệ Thông tin – Đại học Quốc gia Hà Nội
-
Học viện Kỹ thuật Quân sự
-
Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông
-
Đại học Công nghiệp Hà Nội…
Cần “cởi trói” chính sách để bứt phá
PGS.TS Nguyễn Hữu Hiếu – Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa (ĐH Đà Nẵng) cho rằng, ngoài vấn đề nhân lực, các phòng thí nghiệm phục vụ đào tạo vẫn chưa được đầu tư bài bản, đồng bộ. Trong khi đó, để đào tạo vi mạch bài bản, môi trường thực hành là không thể thiếu.
Giải pháp nào để tháo gỡ? Các chuyên gia đồng loạt kiến nghị:
-
Cho phép các trường mở ngành mới dựa trên đội ngũ ngành gần, nếu giảng viên có nghiên cứu và công bố khoa học trong lĩnh vực vi mạch.
-
Mời chuyên gia quốc tế, Việt kiều đang làm việc tại các tập đoàn công nghệ lớn về tham gia giảng dạy, tổ chức hội thảo, hướng dẫn sinh viên.
-
Địa phương cần chính sách hỗ trợ mạnh về tài chính, điều kiện làm việc và thu hút nhân tài.
Đà Nẵng tiên phong trong chiến lược thu hút nhân lực chất lượng cao
Hiện thành phố Đà Nẵng đã đi đầu trong việc đưa ra gói hỗ trợ gần 873 tỷ đồng để thu hút chuyên gia, nhà khoa học trong lĩnh vực vi mạch – bán dẫn. Các chính sách bao gồm hỗ trợ về:
-
Thu nhập, lưu trú, điều kiện làm việc;
-
Ưu tiên các chuyên gia có năng lực dẫn dắt đội nhóm, khả năng quy tụ phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực AI, vi mạch.
PGS.TS Nguyễn Lê Hùng – Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật (ĐH Đà Nẵng) cũng đề xuất Đà Nẵng cần đầu tư thêm nguồn lực cho các trường đại học để nhanh chóng hoàn thiện chương trình đào tạo, tập huấn giảng viên và mở rộng quy mô ngành bán dẫn.
Lời kết: Đã đến lúc hành động mạnh mẽ hơn!
Việc phát triển ngành đào tạo vi mạch bán dẫn không chỉ là vấn đề giáo dục, mà còn là bài toán chiến lược quốc gia để bắt kịp làn sóng công nghệ toàn cầu. Để làm được điều đó, cần sự chung tay của Bộ GD&ĐT, các trường đại học, doanh nghiệp và chính quyền địa phương.
Cơ hội đang ở phía trước – nhưng nếu không hành động quyết liệt và tháo gỡ những “nút thắt” về nhân lực và chính sách, ngành đào tạo vi mạch Việt Nam có thể sẽ chậm chân trong cuộc đua công nghệ đầy tiềm năng.