Trong thời đại công nghệ bùng nổ, chuyển đổi số không chỉ là xu hướng mà là yêu cầu bắt buộc trong giáo dục. Tuy nhiên, để quá trình này diễn ra hiệu quả, nền tảng quan trọng nhất không phải là máy tính hay phần mềm mà chính là con người – đặc biệt là đội ngũ giáo viên. Bồi dưỡng kỹ năng số cho nhà giáo đang trở thành yếu tố then chốt để tạo ra một hệ thống giáo dục hiện đại, linh hoạt và tiệm cận thế giới.
Giáo viên – trung tâm của chuyển đổi số
Tại Trường Tiểu học số 1 Hòa Sơn (Hòa Vang, Đà Nẵng), năm học 2024 – 2025 được đặt mục tiêu rõ ràng: đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học. Thầy Trần Đức An – Hiệu trưởng nhà trường khẳng định, việc giáo viên chủ động nâng cao năng lực số, tận dụng học liệu mở, phần mềm dạy học… chính là chìa khóa để đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao chất lượng giáo dục.
Không chỉ riêng Hòa Sơn, nhiều trường học trên khắp cả nước đã và đang chứng kiến sự “lột xác” nhờ công nghệ. Cô Phạm Thị Vân, giáo viên Trường Tiểu học số 1 Hòa Khương, chia sẻ: “Học sinh tiểu học rất nhạy với hình ảnh và âm thanh. Việc đưa công nghệ vào bài giảng không chỉ giúp các em hứng thú học tập mà còn phát triển tư duy một cách tự nhiên.”
Công nghệ len lỏi vào từng tiết học
Từ những phần mềm tương tác như Plickers, ClassPoint, Canva, đến các mã QR, video bài giảng… giáo viên ngày nay không còn chỉ “đứng lớp”, mà thực sự trở thành người thiết kế trải nghiệm học tập. Cơ sở vật chất cũng ngày càng được đầu tư mạnh mẽ, tạo điều kiện để cả thầy và trò làm quen với môi trường giáo dục hiện đại.
Tại huyện Hòa Vang (Đà Nẵng), 100% học sinh đã có mã định danh cá nhân; toàn bộ trường tiểu học và THCS đã triển khai sổ điểm, học bạ và sổ theo dõi điện tử. Kết nối giữa nhà trường và phụ huynh được thực hiện qua Zalo, email, website hay các ứng dụng di động khác, giúp thông tin trao đổi trở nên nhanh chóng và minh bạch.
Những rào cản cần vượt qua
Dù vậy, không thể phủ nhận rằng chuyển đổi số vẫn gặp nhiều thách thức. Giáo viên đôi khi phải “bơi” trong biển thông tin từ sách điện tử, phần mềm mô phỏng, ngân hàng câu hỏi… để chọn lọc ra nội dung phù hợp. Hệ thống dữ liệu chưa đồng bộ giữa các phần mềm quản lý điểm, học bạ cũng khiến công tác quản trị mất thời gian và dễ xảy ra sai sót.
Theo ông Lê Văn Hoàng – Trưởng phòng GD&ĐT Hòa Vang, việc đảm bảo đồng bộ dữ liệu là yếu tố sống còn để hệ thống vận hành hiệu quả. Các trường cần làm việc chặt chẽ với nhà cung cấp dịch vụ để đảm bảo dữ liệu không chỉ đầy đủ mà còn chính xác tuyệt đối.
Đại học chuyển mình số hóa
Không chỉ ở bậc phổ thông, các trường đại học cũng đang bước vào “cuộc cách mạng” chuyển đổi số. Trường Đại học Kinh tế – Đại học Đà Nẵng là một trong những đơn vị tiên phong với mô hình Blended Learning – kết hợp dạy học trực tiếp và trực tuyến thông qua nền tảng Study-Arts.
PGS.TS Lê Văn Huy, Hiệu trưởng nhà trường, nhấn mạnh: “Việc tích hợp video bài giảng, tài liệu số, diễn đàn trao đổi, bài kiểm tra tương tác giúp nâng cao chất lượng giảng dạy, đồng thời tăng trải nghiệm học tập chủ động cho sinh viên.”
Đại học Đà Nẵng hiện còn triển khai chiến lược chuyển từ mô hình đại học truyền thống sang đại học số, hướng tới đại học thông minh. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật (IoT) là những trụ cột chính giúp xây dựng một hệ sinh thái giáo dục toàn diện.
Hợp tác công – tư: Hướng đi tất yếu
Không thể chuyển đổi số nếu chỉ trông chờ vào ngân sách nhà nước. Tại Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú Tiểu học Trà Dơn (Nam Trà My, Quảng Nam), ban giám hiệu đã tận dụng ngân sách tự chủ để đầu tư bảng thông minh, máy tính xách tay cho học sinh. Tuy nhiên, thầy hiệu trưởng Lê Huy Phương cho rằng, xã hội hóa chỉ nên là giải pháp bổ sung, bởi nếu thiếu đồng bộ, sẽ tạo ra khoảng cách giữa các trường.
Theo GS.TS Trần Văn Nam – nguyên Giám đốc Đại học Đà Nẵng, muốn chuyển đổi số giáo dục thành công, cần xây dựng hạ tầng viễn thông, 5G, đồng thời thúc đẩy các công ty khởi nghiệp EdTech để sáng tạo ra các công cụ, phần mềm phù hợp cho giáo dục Việt Nam. Các công nghệ như AI, Machine Learning, Blockchain… cần được ứng dụng sâu vào giảng dạy, đánh giá và quản trị giáo dục.
Kiến tạo văn hóa số trong giáo dục
Một điểm đặc biệt được các chuyên gia nhấn mạnh: chuyển đổi số không chỉ là thay đổi cách dạy và học, mà còn là kiến tạo văn hóa số trong mỗi học sinh, sinh viên, giáo viên và cả nhà quản lý.
PGS.TS Võ Văn Minh – Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm (ĐH Đà Nẵng) cho rằng: “Doanh nghiệp và trường đại học cần bắt tay nhau. Trường tạo nền móng tri thức, tinh thần đổi mới; doanh nghiệp cung cấp môi trường thực hành, phát hiện và phát triển sáng kiến. Khi cung và cầu gặp nhau, giáo dục sẽ thực sự phát triển bền vững.”
Tạm kết, bồi dưỡng kỹ năng số cho giáo viên không chỉ là bước đệm mà là yếu tố cốt lõi để chuyển đổi số trong giáo dục đi vào thực chất. Chỉ khi giáo viên đủ năng lực làm chủ công nghệ, học sinh mới có cơ hội được tiếp cận với những phương pháp học hiện đại, hiệu quả và truyền cảm hứng. Và đó chính là con đường để giáo dục Việt Nam vươn tới tầm cao mới trong kỷ nguyên số.