Khi ngành công nghiệp bán dẫn đang trở thành mũi nhọn trong chiến lược phát triển kinh tế – công nghệ của Việt Nam, câu chuyện mở ngành đào tạo vi mạch bán dẫn tại các trường đại học lại không hề đơn giản. Dù nhu cầu nhân lực tăng mạnh, nhưng chuẩn đầu vào – đầu ra nghiêm ngặt và rào cản thiếu giảng viên trình độ cao đang khiến nhiều trường “chùn chân” trước cánh cửa mở ngành chính danh.
Nhu cầu tăng vọt – trường vẫn “băn khoăn mở ngành”
Không khó để nhận ra sức nóng của lĩnh vực vi mạch bán dẫn. Năm 2024 và 2025, hàng loạt trường đại học bắt đầu “rục rịch” mở ngành hoặc chuyên ngành liên quan để đón đầu nhu cầu nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, khi bắt tay vào xây dựng đề án đào tạo, không ít trường nhận ra mình đang đứng trước bài toán khó: thiếu giảng viên đúng chuyên ngành và cơ sở vật chất chưa đáp ứng tiêu chuẩn.
Trường Đại học Hồng Đức (Thanh Hóa) là một trong những đơn vị đi đầu xây dựng đề án mở ngành Công nghệ vi mạch bán dẫn từ năm 2025. Dù đã đào tạo nhiều ngành liên quan như CNTT, Kỹ thuật điện, Vật lý ứng dụng…, nhà trường vẫn vấp phải vướng mắc về điều kiện giảng viên. Hiện tại, trường chỉ có giảng viên trình độ tiến sĩ thuộc các ngành gần như Khoa học vật liệu, Kỹ thuật điện, Vật lý chất rắn – chưa đáp ứng tiêu chí “chuẩn” để được cấp phép mở ngành đúng tên gọi.
Ngành gần “lên ngôi” – lối đi tạm thời
Trong bối cảnh khó mở ngành mới do thiếu nhân lực đạt chuẩn, nhiều trường chuyển hướng sang đào tạo ngành gần, tích hợp nội dung vi mạch trong các chuyên ngành như Điện tử – Viễn thông, Khoa học máy tính, Cơ điện tử… Đây là giải pháp tình thế nhưng thiết thực, tạo nền tảng cho quá trình đào tạo và chuyển đổi nghề nghiệp trong tương lai.
Trường Đại học Bách khoa (Đại học Đà Nẵng) là ví dụ điển hình. Năm 2024, trường mới chỉ mở chuyên ngành Vi điện tử – Thiết kế vi mạch với 60 chỉ tiêu. Tuy nhiên, điểm sáng là sự phối hợp chặt chẽ giữa đào tạo chính quy và các khóa huấn luyện thực chiến. Trong khóa học 3 tháng về thiết kế vi mạch VLSI tổ chức cùng FPT, Cadence và Tresemi, có tới 4 sinh viên của trường lọt top 10 học viên xuất sắc – dù họ đến từ ngành Điều khiển và Tự động hóa.
Song song đó, các trường tại Đà Nẵng cũng triển khai các lớp chuyển đổi cho sinh viên ngành gần sang kỹ sư thiết kế vi mạch, đào tạo 41 sinh viên và 59 giảng viên trong năm đầu tiên.
Mở ngành – điều kiện cao, rào cản lớn
Theo quy định hiện hành, để mở ngành vi mạch bán dẫn trình độ đại học, một cơ sở đào tạo phải có:
-
Ít nhất 1 tiến sĩ đúng chuyên ngành là giảng viên cơ hữu;
-
Tối thiểu 5 tiến sĩ có chuyên môn phù hợp để chủ trì chương trình;
-
Cơ sở vật chất đạt chuẩn, đặc biệt là hệ thống phòng thí nghiệm phục vụ thiết kế và chế tạo vi mạch.
Đây chính là “nút thắt” khiến nhiều trường chưa thể mở ngành đúng tên gọi, dù rất muốn. TS Võ Thanh Hải – Phó Giám đốc Đại học Duy Tân chia sẻ, hiện trường đang đào tạo 148 sinh viên ngành Vi mạch bán dẫn, hơn 4.200 sinh viên các ngành gần, nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc hoàn thiện đội ngũ giảng viên đạt chuẩn.
Giải pháp nào để tháo gỡ?
Trước thực tế này, nhiều ý kiến cho rằng cần xem xét linh hoạt hơn về tiêu chí giảng viên, cho phép sử dụng giảng viên có bằng tiến sĩ ngành gần, nhưng có nghiên cứu chuyên sâu hoặc kinh nghiệm thực tế về vi mạch bán dẫn.
Đồng thời, tăng cường hợp tác với chuyên gia quốc tế và Việt kiều cũng là giải pháp hữu hiệu. Những nhà khoa học đang làm việc tại các tập đoàn công nghệ toàn cầu nếu được mời tham gia giảng dạy, hội thảo hoặc hướng dẫn nghiên cứu, sẽ là nguồn lực quý báu cho các trường trong giai đoạn “chạy đà”.
TP Đà Nẵng là một trong những địa phương tiên phong xây dựng chính sách thu hút chuyên gia vi mạch, AI, và công nghệ cao. Với tổng kinh phí dự kiến gần 873 tỷ đồng, thành phố sẽ hỗ trợ thu nhập, nơi ở và các điều kiện làm việc thuận lợi cho các chuyên gia có chuyên môn sâu và khả năng xây dựng đội ngũ nghiên cứu.
Tầm nhìn xa – đầu tư lâu dài
Các cơ sở giáo dục như ĐH Bách khoa Hà Nội, ĐH Quốc gia TP.HCM, Học viện Kỹ thuật Quân sự, Học viện Bưu chính Viễn thông… hiện là những đơn vị có số lượng giảng viên tiến sĩ vi mạch bán dẫn đông đảo nhất cả nước. Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu tuyển dụng hàng chục nghìn kỹ sư vi mạch trong vài năm tới, không thể chỉ trông chờ vào một vài trường đầu ngành.
Việc mở rộng mạng lưới đào tạo trên toàn quốc, kết nối các trường đại học địa phương với các viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ, sẽ giúp tạo ra hệ sinh thái đào tạo toàn diện hơn, vừa đảm bảo chất lượng, vừa giải quyết bài toán nhân lực quy mô lớn.
PGS.TS Nguyễn Lê Hùng – Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật (Đại học Đà Nẵng) nhấn mạnh: “Muốn phát triển ngành bán dẫn, Đà Nẵng cần có chiến lược đầu tư bài bản vào các trường đại học. Không chỉ hỗ trợ tài chính mà còn phải đồng hành trong đào tạo đội ngũ, cập nhật chương trình, xây dựng phòng lab hiện đại.”
Kết luận: Vi mạch bán dẫn – giấc mơ Việt cần nhiều bàn tay góp sức
Ngành công nghiệp vi mạch bán dẫn đang được kỳ vọng sẽ đưa Việt Nam vào bản đồ công nghệ toàn cầu. Nhưng để thực hiện giấc mơ đó, phải bắt đầu từ việc đào tạo nhân lực – từ trong giảng đường đại học.
Việc mở ngành đào tạo không đơn giản, nhưng cũng không phải là không thể. Nếu có chính sách linh hoạt, sự đầu tư lâu dài và kết nối đa ngành, tương lai ngành vi mạch tại Việt Nam sẽ không chỉ dừng lại ở tiềm năng, mà sẽ trở thành một trụ cột thực sự trong nền kinh tế số.