Trong khi Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 đặt ra yêu cầu đổi mới toàn diện về nội dung và phương pháp dạy học, thì một thực tế đáng buồn đang diễn ra ở nhiều ngôi trường tại Nghệ An – đó là thiết bị dạy học vẫn thiếu và chưa đồng bộ, đặc biệt là ở các trường vùng sâu, vùng xa. Thế nhưng, trong khó khăn vẫn bừng lên những ngọn lửa sáng tạo từ chính giáo viên và học sinh – những người không chấp nhận “dạy chay – học chay”.
Tự làm đồ dùng dạy học – khi giáo viên là nhà phát minh
Một điểm sáng nổi bật trong năm học 2024-2025 là Hội thi đồ dùng dạy học tự làm do Sở GD&ĐT Nghệ An tổ chức lần đầu tiên. Sự kiện đã thu hút nhiều sản phẩm sáng tạo, độc đáo từ các thầy cô vùng khó – minh chứng cho tinh thần vượt khó và lòng yêu nghề.
Nổi bật tại hội thi là sản phẩm mô hình cấu tạo tim và hoạt động của hệ tuần hoàn của cô giáo Trần Thị Hồng (Trung tâm GDNN – GDTX huyện Đô Lương), giành giải Nhất xứng đáng. Được làm từ vật liệu tái chế và tích hợp bơm nước mô phỏng dòng máu lưu thông, mô hình không chỉ trực quan sinh động mà còn tiết kiệm, thân thiện với môi trường. Cô Hồng chia sẻ: “Thiết bị mô phỏng giúp học sinh hiểu bài sâu hơn, giáo viên cũng tránh được tình trạng giảng chay, học trò học chay.”
Không dừng lại ở một sản phẩm, cô Hồng và học sinh còn thường xuyên cùng nhau sáng tạo các mô hình học tập khác, từ đó tăng tính chủ động, sáng tạo và niềm hứng thú với môn Sinh học. Nhờ đó, trung tâm đã có học sinh giành giải Nhì học sinh giỏi tỉnh – thành tích rất hiếm trong khối GDTX.
Địa lý, Lịch sử không còn “khô khan” nhờ bản đồ gỗ phát sáng
Tại huyện Kỳ Sơn, nơi phần lớn học sinh là người dân tộc thiểu số, cô giáo Vi Thị Hương và đồng nghiệp đã mang đến hội thi một bản đồ Việt Nam bằng gỗ có gắn đèn LED vô cùng sáng tạo. Trên bản đồ, các vùng miền được sơn màu khác nhau, các địa danh lịch sử được đánh dấu rõ ràng giúp học sinh dễ hình dung.
“Đối với các em học sinh dân tộc, hình ảnh trực quan luôn dễ tiếp thu hơn lý thuyết sách vở. Thiết bị trực quan như bản đồ gỗ giúp bài giảng Lịch sử – Địa lý sinh động hơn rất nhiều,” cô Hương chia sẻ. Trong bối cảnh đồ dùng cũ kỹ và thiếu thốn, những sáng kiến như vậy trở thành cứu cánh thực sự cho việc dạy và học.
Vượt khó nhờ cộng đồng và tinh thần “tự lực cánh sinh”
Không chỉ sáng tạo, các thầy cô giáo còn nỗ lực tận dụng mọi nguồn lực để có thiết bị dạy học tối thiểu. Ông Lê Văn Hoa – Giám đốc Trung tâm GDNN – GDTX huyện Kỳ Sơn – cho biết: “Kinh phí mua sắm hàng năm rất hạn chế, nên chúng tôi khuyến khích giáo viên làm thiết bị dạy học. Tuy nhiên, vì giới hạn về thời gian và kỹ năng, giải pháp này chỉ đáp ứng được phần nào.”
Ở nhiều trường học khác, giáo viên mang cả máy tính cá nhân, điện thoại để hỗ trợ giảng dạy. Nhiều nơi còn tổ chức các tiết học STEM đơn giản, trong đó học sinh tự tay làm thí nghiệm, mô hình với các vật liệu dễ tìm. Cách làm này không chỉ khơi gợi sự sáng tạo, mà còn giúp học sinh hiểu bài sâu hơn, nhớ bài lâu hơn.
“Phòng giúp phòng, trường giúp trường” – lan tỏa tinh thần sẻ chia
Trong bối cảnh ngân sách còn hạn hẹp, ngành Giáo dục Nghệ An đã phát động nhiều chương trình huy động xã hội hóa như “Phòng giúp phòng, trường giúp trường”. Nhờ đó, nhiều trường đã nhận được hỗ trợ tivi, máy tính, thiết bị học tập từ các đơn vị bạn hoặc tổ chức từ thiện.
Tuy nhiên, việc kêu gọi phụ huynh đóng góp vẫn là bài toán khó, nhất là ở vùng cao, nơi đời sống người dân còn nhiều khó khăn. “Chúng tôi không thể yêu cầu phụ huynh vùng cao đóng góp mua tivi, máy tính cho lớp học. Vì thế, nhà trường phải linh hoạt tìm nguồn khác,” ông Trần Văn Hiền – Phó Trưởng phòng GD&ĐT huyện Tương Dương – chia sẻ.
Những con số biết nói: vẫn còn rất thiếu
Theo báo cáo của UBND tỉnh Nghệ An, tỷ lệ trường có thiết bị dạy học đạt chuẩn vẫn còn thấp:
-
Tiểu học: chỉ đạt 54% theo quy định
-
THCS: đạt 68%
-
THPT: cao nhất cũng chỉ đạt 79%
Đặc biệt, môn Tin học và Ngoại ngữ – hai lĩnh vực cốt lõi của chương trình giáo dục hiện đại – đang thiếu trầm trọng về thiết bị. Ở nhiều trường, không có đủ máy tính cho học sinh học Tin học, cũng không có tivi hoặc internet để khai thác học liệu điện tử môn tiếng Anh.
Nỗ lực đầu tư từ nhiều phía
Từ năm 2021 đến 2024, tỉnh Nghệ An đã đầu tư gần 3.300 tỷ đồng để cải thiện cơ sở vật chất và mua sắm thiết bị dạy học. Trong đó, gần 620 tỷ đồng đến từ nguồn xã hội hóa – một con số không nhỏ cho thấy sự đồng hành của cộng đồng trong công cuộc giáo dục.
-
Gần 5.000 phòng học và phòng chức năng được xây mới hoặc nâng cấp.
-
Hơn 2.800 phòng học mới hoàn toàn được đưa vào sử dụng.
-
99 trường trung học đã được trang bị thiết bị dạy học STEM.
Tuy nhiên, chừng đó vẫn chưa đủ. Vấn đề không nằm ở số lượng thiết bị, mà là sự đồng bộ, hiện đại và phù hợp với chương trình mới.
Kết: Khi sáng tạo là chiếc chìa khóa vượt nghèo
Dù còn nhiều thiếu thốn, giáo dục Nghệ An đang từng bước vượt khó nhờ tinh thần sáng tạo, linh hoạt và kiên cường của thầy cô giáo. Khi không thể trông chờ hoàn toàn vào ngân sách, sự chủ động trong từng lớp học, từng tiết giảng lại trở thành chìa khóa để mở cánh cửa tri thức cho học trò.
Không thiết bị hiện đại? Họ tự làm. Không có điều kiện? Họ xoay xở. Không có gì trong tay? Họ vẫn dạy, vẫn truyền cảm hứng. Và chính điều đó mới là “thiết bị” mạnh mẽ nhất của một người thầy.