Sự phát triển của công nghệ đã thay đổi cách con người sống và làm việc. Internet vạn vật, trí tuệ nhân tạo (AI) hay điện toán đám mây đang dần số hóa thế giới thực. Những thay đổi này mở ra nhiều ngành nghề mới, đồng thời tạo ra thách thức cho người lao động.
Xu hướng công nghệ thay đổi thị trường lao động
Cách mạng công nghiệp 4.0 mang lại cơ hội lớn nhưng cũng khiến nhiều công việc có nguy cơ biến mất. Báo cáo của OpenAI cho thấy 300 triệu việc làm toàn thời gian có thể bị thay thế bởi tự động hóa. Các ngành bị ảnh hưởng mạnh gồm tài chính, kế toán, sản xuất và dịch vụ khách hàng.
Tuy nhiên, AI không chỉ lấy đi việc làm mà còn tạo ra nhiều ngành nghề mới. Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) dự báo một số lĩnh vực có nhu cầu nhân lực cao trong tương lai. Những lĩnh vực này gồm khoa học dữ liệu, an ninh mạng, lập trình AI và công nghệ tài chính.
Khảo sát của Microsoft năm 2024 cho thấy 66% nhà tuyển dụng yêu cầu ứng viên có kỹ năng AI. Điều này cho thấy AI không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc.
Sự thay đổi trong lựa chọn nghề nghiệp
Giới trẻ ngày nay linh hoạt, sáng tạo và sẵn sàng học hỏi. Họ thích ứng nhanh với công nghệ và tận dụng nó để phát triển sự nghiệp. Chị Đinh Thị Thùy Dương, từng là giáo viên múa, đã tìm thấy cơ hội mới nhờ mạng xã hội.
Chị bắt đầu bằng việc làm video ngắn trên TikTok và dần thu hút nhiều người theo dõi. Thấy tiềm năng của nền tảng số, chị học hỏi thêm về cách xây dựng thương hiệu cá nhân. Hiện tại, chị có hàng trăm nghìn người theo dõi và hợp tác với nhiều nhãn hàng.
Theo chị Dương, mạng xã hội tạo ra nhiều cơ hội nghề nghiệp nhưng cũng đòi hỏi sự cập nhật liên tục. Những người làm nội dung số phải không ngừng đổi mới để duy trì sức ảnh hưởng.
Việt Nam cần làm gì để thích ứng?
1. Đào tạo AI từ cấp trung học
Để không bị tụt hậu, Việt Nam cần trang bị kiến thức công nghệ từ sớm. Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 đã xác định đổi mới sáng tạo là động lực phát triển. Điều này tạo cơ hội để phổ cập AI cho thế hệ trẻ.
Trường THPT Chuyên Khoa học Tự nhiên đã phối hợp với Viện Công nghệ Blockchain và AI tổ chức các sự kiện hướng nghiệp. Nhiều học sinh quan tâm nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu. Những nền tảng học tập như MasterTeck cung cấp khóa học từ cơ bản đến nâng cao về AI.
2. Cập nhật chương trình giảng dạy đại học
Các trường đại học cần bổ sung môn học về AI, khoa học dữ liệu và an ninh mạng. Ngoài ra, việc hợp tác với doanh nghiệp giúp sinh viên tiếp cận công nghệ thực tế. Đại học FPT đã triển khai nhiều dự án nghiên cứu AI và hỗ trợ sinh viên thực tập tại các công ty công nghệ.
Sinh viên cũng cần được khuyến khích tham gia các cuộc thi và dự án thực tế. Điều này giúp họ có kinh nghiệm trước khi bước vào thị trường lao động.
3. Người lao động cần chủ động học tập
Công nghệ thay đổi nhanh, đòi hỏi người lao động không ngừng nâng cao kỹ năng. Nếu không cập nhật kiến thức mới, họ sẽ gặp khó khăn trong cạnh tranh việc làm.
Những kỹ năng quan trọng gồm lập trình AI, khoa học dữ liệu và bảo mật thông tin. Các nền tảng như Coursera hay Udacity cung cấp nhiều khóa học miễn phí hoặc giá rẻ. Người lao động có thể tận dụng để tự học và nâng cao chuyên môn.
Cơ hội và thách thức
Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 mang lại nhiều lợi ích nhưng cũng đặt ra thách thức. Tự động hóa có thể khiến nhiều công việc biến mất, nhưng cũng mở ra ngành nghề mới.
Theo báo cáo của Dell Technologies, 85% công việc trong tương lai chưa xuất hiện. Điều này cho thấy thị trường lao động sẽ tiếp tục thay đổi mạnh mẽ.
PGS.TS Lâm Minh Châu nhận định, nhìn vào quá khứ có thể thấy sự thay đổi là tất yếu. Công nghiệp hóa từng làm biến mất nhiều nghề cũ, nhưng cũng tạo ra nhiều công việc mới. Lịch sử đang lặp lại với cách mạng công nghiệp 4.0.
Kết luận
Để thích ứng với thời đại công nghệ, Việt Nam cần tập trung vào đào tạo và nâng cao kỹ năng cho lao động. Đào tạo AI từ cấp trung học, cập nhật chương trình giảng dạy đại học và khuyến khích tự học là giải pháp cần thiết.
Nếu thực hiện tốt, Việt Nam không chỉ tận dụng được tiềm năng AI mà còn vươn lên thành trung tâm công nghệ trong khu vực.