Trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh mẽ và xu hướng khởi nghiệp lan tỏa sâu rộng, việc giáo dục tinh thần khởi nghiệp ngay từ bậc trung học trở thành một định hướng cần thiết và cấp thiết. Khởi nghiệp không chỉ là câu chuyện của người trưởng thành, sinh viên đại học mà còn có thể bắt đầu từ những ý tưởng giản dị, những ấp ủ khát khao của học sinh phổ thông.
Tư duy khởi nghiệp: Hành trang cần có của học sinh thời đại mới
Ngày nay, khởi nghiệp không đơn thuần là việc thành lập công ty hay xây dựng một sản phẩm kinh doanh cụ thể. Đó là một quá trình phát triển tư duy đổi mới, khả năng giải quyết vấn đề, sáng tạo và sẵn sàng dấn thân vào hành trình tạo ra giá trị. Với học sinh trung học, đây là độ tuổi lý tưởng để gieo mầm những tư tưởng khởi nghiệp, xây dựng nền móng kiến thức và kỹ năng cần thiết cho tương lai.
Ông Vương Hồng Hưng – một kỹ sư công nghiệp thực phẩm, hiện là Trưởng phòng Quản lý chất lượng tại Công ty CP Dinh dưỡng Nutricare – từng bắt đầu hành trình khởi nghiệp từ khi còn là học sinh. Dù không thành công với mô hình kinh doanh kem, nhưng những bài học rút ra từ thất bại đó đã trở thành động lực để ông tiếp tục học tập, tích lũy kinh nghiệm và phát triển sự nghiệp bền vững. Theo ông Hưng, nếu được tiếp cận sớm với kiến thức khởi nghiệp và định hướng nghề nghiệp bài bản ngay từ bậc phổ thông, học sinh sẽ có nền tảng vững vàng hơn khi lập thân, lập nghiệp.
Đề án 1665 – Bệ phóng cho tinh thần khởi nghiệp trong học sinh
Thực hiện Quyết định 1665/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Đề án “Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp đến năm 2025”, nhiều địa phương trên cả nước đã chủ động triển khai các hoạt động thiết thực nhằm đưa tinh thần khởi nghiệp vào môi trường giáo dục phổ thông.
Tại Tuyên Quang, ông Hoàng Minh Cảnh – Phó Giám đốc Sở GD&ĐT – nhận định việc giáo dục kỹ năng khởi nghiệp cho học sinh THPT là nhiệm vụ quan trọng để phát hiện, nuôi dưỡng đam mê và khát vọng của thế hệ trẻ. “Tuổi trẻ là lợi thế lớn. Nếu các em có đủ đam mê và quyết tâm, sẽ không ngần ngại trước thất bại”, ông Cảnh chia sẻ.
Tương tự, Sở GD&ĐT Hà Nam phối hợp với Học viện Nông nghiệp Việt Nam tổ chức hội thảo “Hành trình khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo từ THPT”, tạo môi trường cho học sinh tiếp cận các kiến thức nền tảng về khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề trong thực tiễn.
Khơi dậy tinh thần sáng tạo từ những điều giản dị
Theo PGS.TS Vũ Ngọc Huyên – Phó Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, học sinh THPT hoàn toàn có thể bắt đầu hành trình khởi nghiệp từ những quan sát đời sống xung quanh. Từ một nhu cầu chưa được đáp ứng, một vấn đề thường gặp trong xã hội, các em có thể nảy sinh ý tưởng và từng bước hiện thực hóa với sự hỗ trợ từ nhà trường, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo.
Học viện Nông nghiệp đã chứng kiến nhiều câu chuyện học sinh phổ thông mang theo ý tưởng đến giảng đường đại học và phát triển thành dự án thực tế, thậm chí thành lập doanh nghiệp. Điều đó cho thấy, việc trang bị tư duy khởi nghiệp từ sớm không chỉ giúp học sinh có định hướng nghề nghiệp rõ ràng mà còn hình thành thái độ chủ động, sẵn sàng thích nghi với thị trường lao động đầy biến động.
Khởi nghiệp – Một hành trình dài hơi, không dành cho kẻ thiếu kiên nhẫn
Chia sẻ từ thực tiễn, ông Vương Hồng Hưng khuyên học sinh cần bắt đầu bằng việc tìm hiểu sâu về lĩnh vực mình đam mê. “Khởi nghiệp không thể làm theo phong trào. Phải biết mình mạnh ở đâu và tập trung vào đó. Đam mê, sự chăm chỉ, lòng dũng cảm và khả năng tuân thủ kỷ luật là yếu tố bắt buộc. Và đặc biệt, đừng sợ thất bại – mỗi lần vấp ngã là một bài học giá trị”.
Không có một công thức chung để khởi nghiệp thành công. Nhưng khi có sự hỗ trợ từ nhà trường, gia đình và xã hội, khả năng thành công sẽ được nâng cao. Đó là lý do vì sao các chương trình giáo dục khởi nghiệp nên được triển khai một cách bài bản, đồng bộ và có tính thực tiễn cao.
Khởi nghiệp không có giới hạn tuổi tác
Bà Lê Thị Hậu Phương – Giám đốc Công ty Cổ phần Thực phẩm Việt Nam – cho rằng, khởi nghiệp không bị giới hạn bởi tuổi tác. Bà nhấn mạnh: “Dù là học sinh hay người đã nghỉ hưu, nếu có ý tưởng và đủ quyết tâm, đều có thể bắt đầu hành trình khởi nghiệp của riêng mình. Bản thân tôi cũng liên tục khởi nghiệp khi phát triển những sản phẩm mới”.
Tuy nhiên, bà cũng lưu ý học sinh nên lựa chọn ngành học và trường học dựa trên đam mê, năng lực bản thân, thay vì chạy theo xu hướng hoặc những ngành nghề “hào nhoáng” từ bên ngoài.
Chuẩn bị tốt để khởi nghiệp bền vững
Trước khi nghĩ đến chuyện lập nghiệp, ông Đỗ Mạnh Hùng – Tổng Giám đốc Công ty CP Công nghệ Giáo dục Nova – khuyên học sinh cần chú trọng vào việc học tập và phát triển kỹ năng cá nhân. Tư duy tự học, kỹ năng làm việc nhóm, khả năng thuyết trình và phản biện, cũng như tinh thần cầu tiến sẽ là hành trang quan trọng giúp các em vững vàng khi bắt đầu bất kỳ hành trình nào.
Ngoài ra, ông Hùng cũng nhấn mạnh vai trò của các chuyên gia, cố vấn khởi nghiệp. Việc được định hướng và tư vấn bởi người có kinh nghiệm sẽ giúp học sinh tránh được những rủi ro ban đầu, từ đó tối ưu hoá cơ hội thành công.
Từ nhà trường đến xã hội – Mỗi nơi là một mắt xích quan trọng
Để phong trào khởi nghiệp trong học sinh phổ thông phát triển bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và doanh nghiệp. Nhà trường cần đưa kiến thức khởi nghiệp vào chương trình học chính khóa hoặc ngoại khóa, tổ chức các cuộc thi, hội thảo, diễn đàn khởi nghiệp dành riêng cho học sinh.
Doanh nghiệp và tổ chức xã hội có thể đồng hành cùng nhà trường thông qua các chương trình tài trợ, đào tạo kỹ năng, hỗ trợ hiện thực hóa ý tưởng và cung cấp sân chơi cho học sinh được va chạm với môi trường thực tế.
Kết luận
Khởi nghiệp từ học sinh trung học không còn là điều xa vời. Đó là một xu hướng mang tính chiến lược trong phát triển giáo dục hiện đại. Khi thế hệ trẻ được khơi dậy đam mê, được tiếp cận kiến thức khởi nghiệp đúng cách và được hỗ trợ bởi một hệ sinh thái phát triển, chúng ta hoàn toàn có thể tin tưởng vào một thế hệ công dân năng động, sáng tạo, chủ động lập nghiệp và làm chủ cuộc sống.
Hành trình khởi nghiệp không đòi hỏi sự hoàn hảo ngay từ đầu, nhưng nó cần được bắt đầu bằng những bước đi đầu tiên – chính là ở tuổi học sinh hôm nay.