Dự thảo Luật Nhà giáo, dự kiến trình Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV vào tháng 5/2025, đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận, đặc biệt là giới giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục trên cả nước. Một trong những điểm đáng chú ý nhất của dự thảo lần này là trao quyền chủ động cho ngành Giáo dục trong tuyển dụng, sử dụng và điều động đội ngũ nhà giáo.
Giải Quyết Thực Trạng Thừa – Thiếu Giáo Viên Cục Bộ
Trong nhiều năm qua, tình trạng thiếu giáo viên tại các vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, đặc biệt ở các môn học chuyên biệt như tiếng Anh, Tin học, Âm nhạc, Mỹ thuật… là vấn đề nhức nhối của ngành giáo dục.
Thầy Chu Văn Vụ – Phó Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học Sủng Trà (Mèo Vạc, Hà Giang) – chia sẻ:
“Trường nào cũng thiếu giáo viên, nên việc luân chuyển hay điều động rất khó. Cần phải thực hiện nghiêm túc theo mô hình quân đội – đã điều là phải đi, nhưng kèm theo đó là chính sách hỗ trợ hợp lý cho người bị điều động đến vùng khó.”
Đồng quan điểm, bà Lê Thị Ngọc Linh (Đại biểu Quốc hội tỉnh Bạc Liêu) cho biết: Việc quy định chính sách điều động giáo viên là cần thiết để giải quyết tình trạng thừa – thiếu cục bộ, song phải đảm bảo công khai, minh bạch, hài hòa quyền lợi của người lao động.
Dự thảo luật đề xuất nếu nhà giáo được điều chuyển từ nơi có mức thu nhập cao sang nơi có mức thu nhập thấp hơn, thì chế độ được bảo lưu tối đa 36 tháng. Đây là giải pháp nhân văn, giúp ổn định thu nhập và tâm lý cho người giáo viên.
Bảo Lưu Chế Độ – Gỡ “Nút Thắt” Trong Điều Động Giáo Viên
Một trong những nguyên nhân khiến việc điều động giáo viên gặp khó khăn là do mất phụ cấp thâm niên, phụ cấp ưu đãi khi chuyển sang đơn vị mới – đặc biệt khi được điều lên cơ quan quản lý giáo dục cấp huyện, tỉnh.
Bà Ngọc Linh đề xuất, nếu điều động giáo viên từ cơ sở giáo dục công lập sang cơ quan quản lý thì cần bảo lưu chế độ phụ cấp thâm niên và ưu đãi trong thời hạn tối đa 12 tháng, từ đó tạo động lực nhận nhiệm vụ và hạn chế tình trạng chần chừ, né tránh.
Giao Quyền Tuyển Dụng Về Cho Ngành Giáo Dục – Tất Yếu Của Tự Chủ
Tại Phiên họp lần thứ 42 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, bà Nguyễn Thị Thanh – Phó Chủ tịch Quốc hội – khẳng định sự cần thiết giao quyền chủ động tuyển dụng, sử dụng và phát triển nhà giáo cho ngành Giáo dục, vì đây là lực lượng nòng cốt, quyết định chất lượng dạy – học và đổi mới căn bản giáo dục.
Ông Nguyễn Đắc Vinh – Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội – cho biết: Việc này vừa đảm bảo tính sát thực của tuyển dụng, vừa nâng cao trách nhiệm quản lý và tạo cơ hội để ngành chủ động trong bố trí, đào tạo, sử dụng và quy hoạch đội ngũ.
Đặc biệt, dự thảo Luật lần này phân biệt rõ các mô hình quản lý khác nhau:
- Với trường công lập được giao quyền tự chủ: Hiệu trưởng có toàn quyền tuyển dụng và chịu trách nhiệm.
- Với trường công lập chưa tự chủ: Cơ quan chủ quản thực hiện hoặc phân cấp cho hiệu trưởng quyết định.
- Với trường ngoài công lập: Tuyển dụng theo quy chế riêng, nhưng tuân thủ Luật Lao động.
Tăng Vai Trò Chủ Trì Của Cơ Quan Quản Lý Giáo Dục
Một điểm tiến bộ trong dự thảo Luật là xác định rõ vai trò chủ trì tham mưu của cơ quan quản lý giáo dục:
- Chủ trì tham mưu cho UBND cấp tỉnh trong việc thực hiện chính sách về đội ngũ nhà giáo tại địa phương.
- Tham mưu phân cấp tuyển dụng đối với các cơ sở giáo dục chưa tự chủ, đảm bảo thống nhất quản lý và tính linh hoạt trong điều hành.
Việc này giúp tăng tính chủ động, linh hoạt cho ngành, đồng thời bảo đảm quy trình tuyển dụng minh bạch, khách quan, hạn chế tiêu cực, chạy biên chế như từng tồn tại trước đây.
Điều Động – Phải Là Công Bằng Và Có Chính Sách Kèm Theo
Luật Nhà giáo cũng hướng tới việc:
- Quy định rõ nguyên tắc, thẩm quyền, điều kiện điều động nhà giáo, tránh tình trạng áp đặt, cảm tính.
- Có chính sách hỗ trợ phù hợp, như phụ cấp vùng, bảo lưu chế độ, ưu tiên xét chuyển vùng, xét thâm niên, tạo điều kiện thăng tiến…
Điều này đặc biệt cần thiết với giáo viên vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện sống, đi lại và làm việc còn nhiều khó khăn.
Thúc Đẩy Tự Chủ Cơ Sở Giáo Dục – Nâng Tầm Hiệu Trưởng
Luật Nhà giáo lần này cũng chú trọng tăng quyền cho hiệu trưởng, đặc biệt với các trường công lập đã được giao tự chủ:
- Hiệu trưởng là người quyết định tuyển dụng, sử dụng, phân công giáo viên, chịu trách nhiệm trước pháp luật và cấp trên.
- Đồng thời, hiệu trưởng cần được bồi dưỡng kiến thức quản lý, pháp luật, nâng cao năng lực điều hành.
Đây là xu hướng tất yếu của nền giáo dục hiện đại, nơi người đứng đầu không chỉ là nhà sư phạm, mà còn là người quản trị chiến lược.
Lợi Ích Kép: Tăng Trách Nhiệm – Đảm Bảo Quyền Lợi
Việc giao quyền chủ động cho ngành giáo dục trong tuyển dụng, điều động và sử dụng nhà giáo không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu số lượng, cơ cấu, chất lượng đội ngũ mà còn:
- Tạo sự chủ động trong xử lý tình huống thực tế tại địa phương.
- Giúp địa phương linh hoạt trong bố trí, cân đối giáo viên giữa các trường.
- Giảm áp lực hành chính, tăng hiệu quả quản trị nhân lực ngành giáo dục.
- Tạo điều kiện phát triển nghề nghiệp cho giáo viên, đặc biệt trong đánh giá, phân loại, bổ nhiệm.
Kết Luận: Chủ Động Nhưng Phải Công Khai – Minh Bạch – Đồng Thuận
Dự thảo Luật Nhà giáo với nhiều điểm đổi mới, đặc biệt là việc trao quyền chủ động cho ngành Giáo dục trong tuyển dụng, sử dụng và phát triển đội ngũ, đang nhận được sự đồng thuận từ nhiều phía.
Tuy nhiên, quyền lực cần đi kèm trách nhiệm. Việc tuyển dụng, điều động, bố trí, sử dụng giáo viên cần đảm bảo các nguyên tắc:
- Dân chủ – Công khai – Minh bạch
- Công bằng – Hợp lý – Có chính sách hỗ trợ đi kèm
- Tôn trọng ý kiến giáo viên, tạo đồng thuận xã hội
Nếu được thực hiện tốt, đây sẽ là bước ngoặt giúp ngành Giáo dục chủ động, linh hoạt hơn trong tổ chức và phát triển nguồn nhân lực, tạo tiền đề quan trọng cho đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục trong giai đoạn tới.