Tình trạng báo động của các ngành khoa học cơ bản
Trong bối cảnh nhiều ngành khoa học cơ bản gặp khó khăn trong tuyển sinh, nhiều trường đại học đã phải thay đổi chiến lược để không “xóa sổ” các mã ngành này. Từ việc đổi tên ngành học đến mở rộng sang các lĩnh vực liên ngành, các trường nỗ lực tạo ra sức hút mới, đảm bảo đáp ứng nhu cầu xã hội và cơ hội việc làm cho người học.
Một ví dụ điển hình là Trường Đại học Công Thương TP.HCM, nơi một số ngành như Quản lý năng lượng hay Công nghiệp vật liệu đã phải dừng tuyển sinh do lượng thí sinh đăng ký quá ít. Để giữ mã ngành, trường đã đưa ra các chương trình đào tạo liên ngành. Chẳng hạn, ngành Quản trị kinh doanh – thực phẩm kết hợp giữa quản trị kinh doanh và công nghệ thực phẩm, giúp sinh viên linh hoạt hơn trong việc lựa chọn nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp.
Tương tự, Trường Đại học Bách khoa – Đại học Đà Nẵng cũng từng gặp khó khăn với ngành Hệ thống nhúng. Sau khi đổi tên thành Hệ thống nhúng và IoT, số lượng thí sinh đăng ký đã tăng đáng kể nhờ tên gọi dễ hiểu hơn và nhấn mạnh tính ứng dụng trong thời đại công nghệ 4.0.
Ngành học mới, cách tiếp cận mới
Các ngành học thuộc khối Nông – Lâm – Ngư cũng gặp không ít trở ngại trong tuyển sinh dù thị trường lao động rất cần nguồn nhân lực. TS Trần Đình Lý, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM, chia sẻ rằng nhiều tập đoàn sẵn sàng tài trợ toàn bộ học phí, đầu tư cơ sở vật chất và cam kết việc làm với mức lương hấp dẫn lên đến 20 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, số lượng sinh viên đăng ký vẫn rất hạn chế.
Một số trường đại học khác cũng đã thay đổi cách tiếp cận bằng cách tư vấn hướng nghiệp sớm hơn. Ví dụ, Đại học Đà Nẵng đẩy mạnh hoạt động tư vấn tuyển sinh ngay từ khi học sinh THPT bước vào lớp 10, cung cấp thông tin chi tiết về các ngành học và nhu cầu lao động thực tế, giúp học sinh và phụ huynh có cái nhìn rõ ràng hơn về cơ hội nghề nghiệp.
Hướng nghiệp dựa trên trải nghiệm thực tế
Tư vấn hướng nghiệp không còn dừng lại ở việc cung cấp thông tin mà còn phải mang đến trải nghiệm thực tế. Viện Nghiên cứu và Đào tạo Việt – Anh (VNUK), Đại học Đà Nẵng, đã triển khai các tour trải nghiệm thực tế tại phòng thí nghiệm. Học sinh có cơ hội tham gia các hoạt động như điều chế hóa chất, thiết kế mô hình tua-bin gió tiết kiệm điện năng, từ đó khơi gợi niềm yêu thích với các ngành khoa học cơ bản.
Hà Phạm Bích Trâm, cựu học sinh Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn (Đà Nẵng), là một ví dụ tiêu biểu. Thay vì chọn ngành Y Dược theo diện tuyển thẳng, Trâm quyết định theo học ngành Khoa học Y sinh tại VNUK. Với cô, đây là lĩnh vực sáng tạo, mang tính ứng dụng cao và có ý nghĩa nhân văn.
Trâm chia sẻ: “Tôi muốn nghiên cứu trị bệnh theo hướng cá nhân hóa, nơi mỗi bệnh nhân sẽ có phác đồ điều trị riêng biệt dựa trên đặc điểm di truyền và đột biến. Đây là cách tiếp cận đầy tiềm năng, đặc biệt với các bệnh khó như ung thư.”
Giữ mã ngành – Thách thức và giải pháp
Dù đã có nhiều nỗ lực, các ngành khoa học cơ bản vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Một phần nguyên nhân đến từ tâm lý chuộng các ngành “thời thượng” của cả phụ huynh lẫn học sinh, khiến các ngành như địa chất, môi trường, hay bảo tồn bảo tàng bị xem nhẹ dù cơ hội việc làm không hề thấp.
Đổi tên ngành học, kết hợp với những lĩnh vực ứng dụng mới, và tăng cường tư vấn hướng nghiệp chuyên sâu chính là giải pháp bền vững. Điều này không chỉ giúp thu hút người học mà còn nâng cao nhận thức xã hội về vai trò của các ngành khoa học cơ bản đối với sự phát triển bền vững của đất nước.
Kết luận
Ngành khoa học cơ bản đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ để thích ứng với nhu cầu thực tế và tâm lý người học. Sự linh hoạt trong chiến lược đào tạo và cách tiếp cận sáng tạo là chìa khóa giúp các ngành này không chỉ tồn tại mà còn phát triển, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế, xã hội.