Nghệ thuật tuồng – Báu vật cần được gìn giữ
Nghệ thuật tuồng, một trong những loại hình sân khấu truyền thống đặc sắc của Việt Nam, đang đứng trước nguy cơ mai một khi lớp khán giả trẻ ngày càng xa rời loại hình nghệ thuật này. Tuy nhiên, với nhiều sáng kiến độc đáo, việc “ươm mầm” tình yêu tuồng trong thế hệ trẻ đã và đang được triển khai một cách bài bản, mang lại nhiều tín hiệu tích cực.
Khi tuồng bước vào trường học
Một trong những cách hiệu quả nhất để khơi dậy đam mê với tuồng chính là đưa bộ môn này vào môi trường giáo dục. Tại Đà Nẵng, Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh đã phối hợp với ngành Giáo dục tổ chức các buổi học tập chuyên đề về tuồng, giúp học sinh hiểu rõ hơn về loại hình nghệ thuật truyền thống này.
Hình ảnh hàng trăm học sinh Trường THPT Phan Châu Trinh chăm chú lắng nghe nghệ sĩ trình bày về lịch sử và nét đặc sắc của tuồng là minh chứng cho sự hấp dẫn của loại hình nghệ thuật này khi được tiếp cận đúng cách. Đặc biệt, phần giới thiệu về hóa trang tuồng với những khuôn mặt đầy biểu cảm của các nhân vật như lão, nịnh thần, tướng lĩnh… đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng các em.
Không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu lý thuyết, học sinh còn được xem các trích đoạn tuồng nổi tiếng như Thị Kính – Thị Mầu, giúp các em dễ dàng cảm nhận sự độc đáo của bộ môn này. Nhờ những buổi học sinh động, các em không chỉ biết mà còn hiểu và có thể dần yêu thích tuồng theo kiểu “mưa dầm thấm lâu”.
Đa dạng hóa cách tiếp cận tuồng với giới trẻ
Không chỉ dừng lại ở phạm vi nhà trường, các chương trình đưa tuồng đến gần với công chúng trẻ còn được tổ chức tại nhiều địa điểm khác nhau. Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh đã chủ động lựa chọn những trích đoạn phù hợp với từng lứa tuổi khán giả để biểu diễn.
- Với học sinh tiểu học, những vở diễn đơn giản, vui nhộn như Anh hùng cờ lau được lựa chọn để tạo sự hào hứng.
- Học sinh THCS có cơ hội tiếp cận với những câu chuyện lịch sử, danh nhân nổi tiếng như Lương Thế Vinh, Trạng Quỳnh.
- Học sinh THPT sẽ được xem các vở tuồng phản ánh xã hội như Nghêu Sò Ốc Hến, giúp các em nhận ra giá trị nhân văn sâu sắc của bộ môn này.
Ngoài ra, nhà hát còn linh hoạt lựa chọn các trích đoạn tuồng gắn với nhân vật lịch sử mà các trường học mang tên như Trưng Vương, Lê Lợi, Trần Quốc Toản, qua đó kết hợp giảng dạy lịch sử và nghệ thuật một cách tự nhiên, dễ hiểu.
Trải nghiệm thực tế – Khi học sinh hóa nghệ sĩ tuồng
Tại Bình Định – vùng đất nổi tiếng với tuồng cổ, các chương trình trải nghiệm thực tế cũng được triển khai nhằm giúp học sinh không chỉ xem mà còn trực tiếp tham gia biểu diễn. Một buổi học tại Trường THCS Phước Quang trở nên đặc biệt hơn khi các em được cầm trên tay chiếc roi ngựa – đạo cụ quan trọng trong tuồng – và học cách phi ngựa trên sân khấu dưới sự hướng dẫn của các nghệ sĩ kỳ cựu.
Bên cạnh đó, các nghệ sĩ cũng chia sẻ nhiều câu chuyện thú vị về nghệ thuật tuồng, những giai thoại về các bậc tiền bối, giúp các em thêm phần hứng thú với loại hình này. Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Bình Định cũng đang lên kế hoạch xây dựng các Câu lạc bộ Em yêu nghệ thuật truyền thống, tạo sân chơi cho học sinh yêu thích bộ môn tuồng có cơ hội phát triển niềm đam mê.
Đổi mới để giữ gìn giá trị truyền thống
Một trong những điểm sáng đáng chú ý trong hành trình đưa tuồng đến gần giới trẻ là việc kết hợp giữa truyền thống và hiện đại. Nhóm sinh viên FPT Polytechnic Đà Nẵng đã tổ chức chương trình Tân sắc Tuồng, mang đến một góc nhìn mới mẻ và sáng tạo về bộ môn này.
Không chỉ dừng lại ở việc biểu diễn, nhóm sinh viên còn dành nhiều thời gian tìm hiểu sâu về nghệ thuật tuồng, trò chuyện với các nghệ sĩ kỳ cựu để hiểu rõ tinh thần của loại hình nghệ thuật này. Nhờ đó, chương trình của họ vừa giữ được nét đặc trưng của tuồng truyền thống, vừa có sự đổi mới để thu hút khán giả trẻ.
Một trong những khó khăn lớn nhất hiện nay là đội ngũ kế cận cho nghệ thuật tuồng đang dần ít đi. Việc truyền dạy bộ môn này đòi hỏi những nghệ sĩ tham gia giảng dạy phải có chứng chỉ sư phạm, điều này gây ra không ít trở ngại. Do đó, ngoài việc đưa tuồng vào học đường theo hình thức ngoại khóa, cũng cần có những chính sách đưa bộ môn này vào chương trình chính khóa, đảm bảo tính bền vững trong giáo dục và bảo tồn nghệ thuật.
Để mạch nguồn tuồng tiếp tục chảy mãi
Không thể phủ nhận rằng tuồng – cũng như nhiều loại hình sân khấu truyền thống khác – đang phải đối diện với thách thức lớn trong việc thu hút khán giả trẻ. Tuy nhiên, những tín hiệu tích cực từ các chương trình giáo dục và hoạt động biểu diễn cho thấy rằng tuồng vẫn có chỗ đứng trong lòng thế hệ trẻ nếu được tiếp cận đúng cách.
Bên cạnh việc đưa tuồng vào trường học, những chương trình như Đưa tuồng xuống phố, biểu diễn tại các sự kiện văn hóa, lễ hội cũng góp phần lan tỏa giá trị nghệ thuật này đến với công chúng. Điều quan trọng là phải tạo ra nhiều sân chơi hơn, kết hợp giữa truyền thống và hiện đại để nghệ thuật tuồng không chỉ là một di sản, mà còn trở thành một phần trong đời sống tinh thần của thế hệ trẻ.
Nghệ thuật tuồng không chỉ là một loại hình sân khấu, mà còn là một phần không thể thiếu của văn hóa Việt Nam. Việc gìn giữ và phát triển tuồng không chỉ là trách nhiệm của nghệ sĩ, mà còn là của toàn xã hội. Chỉ khi có sự chung tay của giáo dục, nghệ thuật và cộng đồng, tuồng mới có thể tiếp tục trường tồn và phát triển trong thời đại mới.