Năm 2025, xu hướng đào tạo liên ngành và xuyên ngành tiếp tục phát triển mạnh mẽ tại các trường đại học ở Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0. Tuy nhiên, vấn đề nổi cộm hiện nay là tình trạng thiếu hụt nhân sự trình độ tiến sĩ để chủ trì mở và triển khai các ngành học mới – yếu tố quan trọng để đảm bảo chất lượng đào tạo.
Nguyên nhân khát nhân sự
- Tính mới mẻ của các ngành học liên ngành, xuyên ngành:
Nhiều ngành mới chưa có mã đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ trong nước. Điều này khiến các trường gặp khó khăn trong việc tuyển chọn đội ngũ giảng viên chủ trì với chuyên môn phù hợp. - Quy định về tiêu chuẩn nhân sự:
Theo Thông tư 02/2022/TT-BGDĐT, mỗi ngành học mới phải có tiến sĩ chuyên ngành hoặc ngành gần làm nhân sự chủ trì. Dù Thông tư cho phép linh hoạt với các ngành chưa có mã ngành đào tạo tiến sĩ, việc tìm kiếm vẫn không dễ dàng vì những chuyên gia có công trình khoa học phù hợp trong các lĩnh vực này còn rất hiếm. - Hiểu biết khác nhau về khái niệm ngành gần, ngành phù hợp:
Các trường đại học hiện có cách hiểu và vận dụng khác nhau về tiêu chuẩn chuyên môn phù hợp, dẫn đến những băn khoăn về tính đúng sai trong quy trình mở ngành. - Thị trường lao động phát triển nhanh hơn so với đào tạo:
Xã hội đang cần nhiều ngành mới để đáp ứng nhu cầu nhân lực, nhưng hệ thống đào tạo chưa kịp tạo ra nguồn nhân sự trình độ cao, đặc biệt là tiến sĩ.
Thực trạng và hệ quả
- Chậm nhịp với xu hướng thế giới: Nếu không linh hoạt, việc mở ngành mới sẽ không theo kịp nhu cầu thị trường, làm giảm sức cạnh tranh của lao động Việt Nam trên trường quốc tế.
- Rủi ro về chất lượng đào tạo: Một số trường mở ngành nhưng thiếu giảng viên có chuyên môn phù hợp, dẫn đến việc tổ chức đào tạo chưa đảm bảo chất lượng, gây lo ngại về uy tín của cơ sở giáo dục.
Giải pháp đề xuất
- Xây dựng cơ chế linh hoạt:
Bộ GD&ĐT cần có hướng dẫn rõ ràng và thống nhất hơn về khái niệm ngành phù hợp và cách áp dụng trong các trường hợp cụ thể. Điều này sẽ giúp các trường thuận lợi hơn trong việc xác định và tuyển chọn nhân sự chủ trì. - Khuyến khích hợp tác quốc tế:
- Tạo điều kiện để giảng viên tham gia các chương trình đào tạo sau đại học ở nước ngoài, đặc biệt là những lĩnh vực mới như Fintech, Trí tuệ nhân tạo, Truyền thông đa phương tiện.
- Mở rộng quan hệ với các tổ chức giáo dục quốc tế để mời chuyên gia nước ngoài tham gia giảng dạy, xây dựng chương trình đào tạo.
- Ưu tiên phát triển nhân lực chất lượng cao:
- Đẩy mạnh đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ trong nước ở các lĩnh vực liên ngành, xuyên ngành.
- Áp dụng chính sách ưu đãi, hỗ trợ tài chính để thu hút nhân tài về làm việc tại các trường đại học.
- Đầu tư hạ tầng và nghiên cứu:
- Các trường cần phối hợp với doanh nghiệp và các hãng công nghệ lớn để xây dựng phòng thí nghiệm hiện đại.
- Tăng cường đầu tư vào nghiên cứu ứng dụng, giúp giảng viên và sinh viên tham gia trực tiếp vào các dự án thực tiễn, từ đó nâng cao chuyên môn.
- Tăng cường thanh tra và hỗ trợ từ cơ quan quản lý:
Bộ GD&ĐT nên có các đoàn thanh tra hỗ trợ các trường trong quá trình mở ngành mới, đồng thời đưa ra các khuyến nghị cụ thể để đảm bảo chất lượng đào tạo.
Kỳ vọng tương lai
Việc mở các ngành học liên ngành, xuyên ngành là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh phát triển công nghệ và hội nhập toàn cầu. Tuy nhiên, để khắc phục tình trạng “khát” nhân sự chủ trì, hệ thống giáo dục cần có sự cải tiến cả về cơ chế, chiến lược nhân sự và đầu tư hạ tầng. Chỉ khi có sự phối hợp đồng bộ giữa nhà nước, cơ sở giáo dục và doanh nghiệp, việc đào tạo nhân lực mới có thể bắt kịp đà phát triển của xã hội và thị trường lao động.